WSTĘP

Krioterapia ogólnoustrojowa wykorzystuje bodźcowe, stymulujące zastosowanie ekstremalnie niskich temperatur (poniżej -100ºC) o krótkim czasie działania (od 1 do 3 min) w celu wywołania reakcji fizjologicznych i ustrojowych na zimno.

Kliniczne efekty krioterapii to m.in. ustąpienie dolegliwości bólowych  (1, 2, 3), odruchowe przekrwienie powłok i kończyn (4), działanie przeciwobrzękowe i przeciwzapalne (5, 6, 7, 8, 9), obniżenie napięcia mięśni (10, 11, 12), wzrost siły mięśniowej (13, 14, 15, 16, 17), a także wzrost  odporności immunologicznej (18) i wpływ na poprawę nastroju (19).

Niebagatelną rolę odgrywa też wpływ krioterapii na wysiłek fizyczny (20, 21) oraz na możliwość kilkukrotnej  intensyfikacji usprawniania dysfunkcji i wydłużania tego procesu (22). Jest zabiegiem bezpiecznym, nie wzmaga ryzyka urazu podczas ćwiczeń wykonywanych po zabiegu (23, 24, 25), a ćwiczenia  prowadzone po krioterapii dodatkowo wpływają na efekt terapeutyczny i szybsze rozgrzanie oziębionych tkanek (26).

W szczególnych przypadkach wykorzystanie jej jest dyskusyjne (27, 28).

MATERIAŁ I METODY

Badania przeprowadzono w Centrum Rehabilitacyjno-Wczasowym Energetyk Sp. z o.o w Inowrocławiu, w okresie od 2006 do 2007 roku. Badana grupa składała się z 10 osób (5 kobiet i 5 mężczyzn), w wieku od lat 18 do 51 (średnia wieku 31,40 = 12,67). Wszyscy badani uprawiali wyczynowo sztuki walki. Przed rozpoczęciem zabiegów wszystkie osoby zostały przebadane i zakwalifikowane przez lekarza, poinstruowane o zachowaniu się przed, w trakcie i po pobycie w kriokomorze. Wejścia do kriokomory zostały poprzedzone wykonaniem próby wysiłkowej na bieżni ruchomej wg protokołu Bruce’a zmodyfikowanego dla sportowców. W czasie próby dodatkowo oceniono proces odczuwalnego obciążenia wysiłkiem przy użyciu 15-stopniowej skali Borge’a (29). Próbę przerywano po osiągnięciu maksymalnego tętna, ciśnienia lub wyznaczonego czasu. Próba ta została powtórnie wykonana po zakończeniu serii zabiegów krioterapii ogólnoustrojowej.

W serii wykonano 20 zabiegów w kolejnych dniach  od poniedziałku do piątku, polegających na 1-minutowym pobycie w przedsionku (-60ºC), a następnie przejściu do komory  właściwej (-120ºC do -160ºC) na okres 2-3 minut. Po opuszczeniu kriokomory badani wykonywali 20- minutową rozgrzewkę na ergometrach rowerowych, a następnie udawali się na 90-minutowy trening karate.Przy wykonaniu próby wysiłkowej brano pod uwagę takie parametry, jak: czynność elektryczną serca, tętno, ciśnienie krwi, obciążenie i czas osiągnięcia tętna lub ciśnienia maksymalnego, a także kąt nachylenia i prędkość bieżni.

Uzyskane wyniki opracowano statystycznie przy użyciu testu  t- Studenta. Obliczenia statystyczne przeprowadzono przy 95% poziomie ufności (p≤0,05).

WYNIKI

W pierwszej minucie zanotowano średnie wartości przed serią krioterapii 6,1 = 0,3 pkt. i 6,0 pkt. po zabiegach. Odpowiednio stwierdzono w 3 minucie  7,3± 1,49 pkt. przed i 6,4 ± 0,92 pkt. po kriokomorze, w 6 minucie przed ± 1,91 pkt. po 6,75 ± 0,66 pkt. Analogicznie w 9 minucie przed 11,25 ± 1,09 pkt. po 7,8 ± 1,17 pkt., a mianowicie 12 przed 11 pkt natomiast, po 8,5 ± 0,5 pkt. Różnice te miały najniższą wartość w pierwszej minucie  osiągnęły najwyższą wartość w 6 i 9 minucie, a stosunkowo niewielki wzrost wartości zanotowano
w 12 minucie. Być może znaczenie ma tu fakt, że do tej minuty dotrwały jedynie 2 osoby (ryc. 1).

Średni czas trwania  próby wysiłkowej wydłużył się z 430,8 (± 174,85) sekund przed serią kriostymulacji do 500,8 (= 162,48) sekund po zabiegach (ryc. 2).

Prędkość zmieniła się analogicznie z 7,85 (±1,36) km/h do 8,49 km/h (ryc. 3), kąt uchylenia wzrósł z 14,4º (=2,33) do 15,4º (=22) (ryc. 4), natomiast średnie obciążenie wzrosło z 12,2 (± 3,28) METS do 14,4 (±2,58) METS (ryc. 5).

DYSKUSJA

Krioterapia ogólnoustrojowa jako metoda leczenia znalazła szerokie zastosowanie w neurologii, reumatologii, ortopedii, dermatologii, psychiatrii, medycynie sportowej, odnowie biologicznej. Wzrost siły mięśniowej (18,30,31), ich szybsza regeneracja (18,32), zwiększona zdolność wysiłkowa (18) to tylko niektóre korzyści  płynące z kriostymulacji ogólnoustrojowej, które odgrywają niebagatelną rolę w poprawie wydolności wysiłkowej.

Przeprowadzono jednak niewiele badań dotyczących optymalnej ilości zabiegów (6), jak i optymalnej temperatury (13) w zależności od efektu jaki chcemy uzyskać w danym przypadku. Dane te pozwoliłyby racjonalniej zaplanować  cykl terapeutyczny czy program treningowy.

Wymierne korzyści, rzadkie skutki uboczne, coraz szersza dostępność i świadomość, zarówno wśród pacjentów jak i lekarzy, o zaletach  tej metody  fizykoterapeutycznej  pozwalają rekomendować ją jako metodę z wyboru.

WNIOSKI

Zastosowanie krioterapii ogólnoustrojowej ma pozytywny wpływ na wybrane parametry próby wysiłkowej. Należałoby jednak przeprowadzić badania  stwierdzające wpływ poszczególnych przedziałów temperatur jak i różnych długości cyklów zabiegowych na dane parametry.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    Sieroń A., Pasek J., Mucha R.: Krioterapia w rehabilitacji. Rehabilitacja
w praktyce, 2007; 3: 34-36.

2.    Airaksinen O. et al.: Effiacy of cold  gel for soft tissue injuries. The American Journal of Sports Medicine, 2003 vol 31, No. 5: 680-684.

3.    Zagrobelny Z.: Lecznicze zastosowanie  zimna. Acta Bio-Optica et Informatica Medica. 1996: 2(2): 83-87.

4.    Skrzek A. i wsp.: Rozkład temperatury na powierzchni ciała po kriostymulacji  ogólnoustrojowej w badaniach termowizyjnych . Acta Bio-Optica et Informatica Medica, 2007: 2(13): 141-146.

5.    Hopkins JT., Adolph JT., McCaw ST.: Effects of Knee Joint Effision and Cryotherapy on Lower  Chain Function. Journal of Al.

6.    Cholewka A., Kluczewska A., Michnik A.: Wpływ ilości zabiegów  krioterapii ogólnoustrojowej na zmniejszenie stanów zapalnych okolicy lędźwiowej u chorych cierpiących na spondyloarthrosis. Sympozjum naukowe i seminarium poświęcone metodologicznym  problemom medycznych badań naukowych. Katowice 28-30 września 2006, 23-24.

7.    Stanek A. i wsp.:Krioterapia w praktyce klinicznej. Rehabilitacja  w praktyce, 2006; 1: 27-31.

8.    Suszko R.: Krioterapia ogólnoustrojowa. Rehabilitacja medyczna, 2003, 7(2): 63-71.

9.    Sieroń A. i wsp.: Wpływ krioterapii ogólnoustrojowej na wybrane parametry stanu zapalnego u pacjentów z zesztywniającym  zapaleniem stawów kręgosłupa – doniesienie wstępne. W: Krioterapia miejscowa i ogólnoustrojowa . Zagrobelny Z., red. Wrocław: Wydawnictwo Medyczne Urban& Partner, 2003: 169-175.

10.    Mead S., Knott M.: Topical  Cryotherapy. Use for Relief of Pain and Spasticity, California Medicine, 1996 105, 3:179-181.

11.    Mraz M. i wsp.:  Wpływ komplekosowego usprawniania z uwzględnieniem krioterapii ogólnoustrojowej  na stan napięcia mięśniowego u chorych na stwardnienie rozsiane. W: Krioterapia miejscowa  i ogólnoustrojowa.  Zagrobelny Z., red. Wrocław: Wydawnictwo Medyczne Urban& Partner, 2003, 105-111.

12.    Kwolek A., Pabis M.: Wpływ skrajnie niskich temperatur na wybrane cechy motoryczne  człowieka. Fizjoterapia Polska, 1998: tom 6, nr 3:17-19.

13.    Łuczak J., Michalik J.:  Wpływ skrajnie niskich temperatur na wybrane cechy motoryczne człowieka. Fizjoterapia Polska, 2006: tom 6, nr. 3:17-19.

14.    Evans T. et al.: Agility Following the Application of Cold Therapy. Journal of Athletic Training, 1995,vol. 30 nr 3: 231-234.

15.    Ruiz D. et al.: Cryotherapy and Sequential Exercise Bouts Following Crypotherapy on Concenric and Eccentric Strenght in the  Quadriceps. Journal of Athletic Training, 1993: vol. 28 nr 4, 320-323.

16.    Grieshofer P. et al.: Cooling and Multiple Selerosis: Experiences with 235 patients witch Multiple Selerosis for 4 Weeks in a Neurorehabilitation and Neural Repair, 2006, 20(I):101.

17.    Skrzek A. i wsp.: Kształtowanie parametrów prędkościowo – siłowych mięśni pod wpływem krioterapii ogólnoustrojowej  u chorych z przewlekłymi schorzeniami  układu ruchu. Fizjoterapia, 2001:9(2):12-17.

18.    Zastosowanie zimna w medycynie  kriochirurgia
i krioterapia. Pod red. Sieroń A., Cieślar G. a medicina press, 2003: 72-75.

19.    Rymaszewska J. i wsp.: Oddziaływanie krioterapii ogólnoustrojowej na stan psychiczny człowieka. Psychiatria Polska,. 2000:34 (4) 649-653.

20.    Chwalbińska-Moneta J.: Wpływ kriostymulacji ogólnoustrojowej na niektóre reakcje wysiłkowe
u sportowców. Sport Wyczynowy, 2003, 5-6,50-54.

21.    Zimmer K., Krioterapia ogólna w medycynie sportowej . Sport Wyczynowy, 2003,r 5-6;43-49.

22.    Zagrobelny Z.:  Krioterapia…co to jest? W: Krioterapia miejscowa  i ogólnoustrojowa.  Zagrobelny Z., red. Wrocław: Wydawnictwo Medyczne Urban& Partner, 2003, 1-3.

23.    Brucker JB. et al.: Effects Of Unilateral  Ankle Ice Water Immersion On Normal Walking Gait. Journal of Athletic  Training, 2004; vol 39, 2:33.

24.    Miniello SE. et al.: Cryotherapy Treatment Does Not Impair Dynamic Stability In Healthy Females. Journal of Alhletic Training, 2004,vol 39, 2:33.

25.    Rubley  MD. et al.: Effects Of Cold  And Warm Bath Immersion On Postural  Stability Journal of Athletic Training,2004,vol 39, 2:33.

26.    Myrer W., Measom J., Fellingham G.: Exercise After Cryotherapy Greatly Enhances Intramuscular Rewarming. Journal of Athletic Training, 2004, vol 39, 2: 33.

27.    Maolne T. et al.: Nerve Injury  in Athletes Caused by Cryotherapy. Journal of Athletic  Training, 1992; 27(3): 235-237.

28.    Głuuszko P. i wsp.: Zmiany w układzie krzepnięcia krwi i fibrynolizy u chorych na reumatoidalne zapalenie stawów poddanych zabiegom w komorze kriogenicznej. Rehabilitacja Medyczna, 2003: 7(2): 72-74.

29.    Test wysiłkowy ze stopniowanym obciążeniem, zalecanie ćwiczeń, trening oporowy. Rehabilitacja Medyczna, 1998, 2 numer specjalny, 31-46.

30.    Księżopolska -Pietrzak K.: Miejsce krioterapii w leczeniu chorób narządu ruchu – mechanizmy działania, wskazania i przeciwwskazania. W: Krioterapia miejscowa  i ogólnoustrojowa.  Zagrobelny Z., red. Wrocław: Wydawnictwo Medyczne Urban& Partner, 2003, 35-40.

31.    G. Biały D., Zimmer K., Zagrobelny Z.: Zastosowanie krioterapii ogólnoustrojowej w sporcie. W: Krioterapia miejscowa  i ogólnoustrojowa. Zagrobelny Z., red. Wrocław: Wydawnictwo Medyczne Urban& Partner, 2003, 113-120.

32.    Bauer J., Skrzek A., Bolanowski T.: Fizjologiczne podstawy krioterapii. W: Krioterapia miejscowa  i ogólnoustrojowa.  Zagrobelny Z., red. Wrocław: Wydawnictwo Medyczne Urban& Partner, 2003, 55-60.

..............................................................................................................................................................

Adres do korespondencji:

Wojciech Hagner
Szpital Uniwersytecki im. L. Rydygiera
Katedra i Klinika Rehabilitacji
ul. M. Skłodowskiej-Curie 9
85-094 Bydgoszcz
tel./fax: (052) 5854042

Artykuł nadesłano: 14.11.2008
Zaakceptowano do druku: 20.12.2008