WSTĘP

W ostatnich latach obserwuje się wzrost liczby chorych odczuwających dolegliwości bólowe w odcinku szyjnym kręgosłupa, a także często związane z tym występujące dolegliwości bólowe w obrębie stawów barkowych i ograniczenia ruchomości, zarówno w odcinku szyjnym kręgosłupa jak i w stawach obręczy barkowej. Przyczyn można dopatrywać się wielu, niejednokrotnie składają się na nie liczne mikrourazy, przeciążenia, stany zapalne. Do takich dolegliwości przyczynia się niekiedy zmieniająca się wraz z wiekiem nieprawidłowa postawa ciała i siedzący tryb życia (1). Bóle kręgosłupa odcinka szyjnego, oraz barków chociaż zajmują drugie miejsce po bólach krzyża w częstotliwości występowania w globalnej populacji, mogą w przypadku nieprawidłowego leczenia  doprowadzić do niepełnosprawności czy kalectwa (2). Ponieważ wysiłek fizyczny wymaga skoordynowanego współdziałania układów oddechowego, mięśniowo-szkieletowego oraz nerwowego zaburzenia na poziomie któregokolwiek z nich mogą stać się czynnikami limitującymi zdolność wysiłkową. Niezdolność do utrzymania prawidłowej aktywności fizycznej powoduje pogorszenie siły mięśniowej i ujemnie wpływa na stan wentylacji płuc, prowadząc do obniżenia wydolności oddechowej.

CEL PRACY

Celem pracy była ocena szczytowego przepływu wydechowego (PEF) u pacjentów z dolegliwościami bólowymi odcinka szyjnego kręgosłupa, ograniczeniem ruchomości tej okolicy i ograniczeniem ruchomości w stawach obręczy barkowej po zastosowanym leczeniu usprawniającym u tych pacjentów.

MATERIAŁ I METODY BADAWCZE

Badania przeprowadzono w NZOZ Intermedicus w Łodzi. Badana grupa liczyła 40 osób w wieku od 45-60 lat – 17 mężczyzn i 23 kobiet.

Pacjenci zostali podzieleni na III grupy badawcze:

I grupa – pacjenci z dysfunkcją i ograniczeniem ruchu w odcinku szyjnym kręgosłupa.

II grupa – pacjenci z dysfunkcją i ograniczeniem ruchu w stawach obręczy barkowej.

III grupa – pacjenci z dysfunkcją i ograniczeniem ruchu w odcinku szyjnym kręgosłupa oraz w stawach obręczy barkowej.

U badanych pacjentów wykonano pomiary zakresu ruchomości odcinka szyjnego kręgosłupa, ruchomości w stawach obręczy barkowej, test Apleya, oraz pomiar PEF z wykorzystaniem pikflometru.

Pikflometr umożliwia pomiar maksymalnego (szczytowego) przepływu wydechowego (peak expiratory flow – PEF) czyli największego nawet chwilowego, przepływu wydechowego w jednostce czasu. Wynik jest podawany w litrach powietrza przepływających przez drzewo oskrzelowe w czasie jednej minuty, tzw. jednostce PEF.       

Zasady stosowania pikflometru :

• Badanie wykonywać zawsze w pozycji stojącej, trzymać miernik poziomo.

• Wskaźnik ustawić na skali w punkcie 0.

• Nabrać jak najwięcej powietrza do płuc.

• Wstrzymać na chwilę oddech.

• Objąć szczelnie ustnik (nie przeginać głowy, pikflometr powinien znajdować się pod kątem 90 stopni w stosunku do osi długiej ciała).

• Wykonać silny wydech.

• Odczytać wynik ze skali.

Pomiary PEF wykonane były 3-krotnie i zapisany był wynik najlepszy. Wartości należne dla chorego odczytywane były z tabel, uwzględniając wiek, wzrost i płeć badanego.

Badania ruchomości w odcinku szyjnym kręgosłupa: ruchów zgięcia w przód, wyprostu, skłonów bocznych i skrętu w prawą i lewą stronę oraz zakresu ruchomości w stawach ramiennych: zgięcia, wyprostu, odwiedzenia, rotacji wewnętrznej i zewnętrznej, a także test Apleya  wykonane były przed rozpoczęciem procesu usprawniania oraz po rehabilitacji. Fizjoterapia obejmowała: ćwiczenia oddechowe, ćwiczenia ogólnousprawniające oraz ćwiczenia zwiększające zakres ruchomości odcinka szyjnego kręgosłupa i stawów barkowych. Stanowiły je ćwiczenia w systemie bloczkowo-ciężarkowym – w odciążeniu odcinka szyjnego kręgosłupa, stawów barkowych, ćwiczenia izometryczne, PNF, poizometrycznej relaksacji. Okres usprawniania trwał 30 dni, pacjenci byli badani w pierwszym i ostatnim dniu rehabilitacji. Badaniem zostali objęci pacjenci nie palący.

Zgoda Komisji Bioetyki Uniwersytetu Medycznego w Łodzi RNN/01/07/KB.

Opracowanie statystyczne i graficzne wykonano przy użyciu programów Statistica 5.1 PL oraz Office 97.

W pracy obliczono podstawowe statystyki: średnia, odchylenie standardowe, minimum, maksimum, częstość występowania dla poszczególnych badanych parametrów w każdej grupie. Wynik testowania podawany jest  w postaci p < p max (p< 0,005).

Dla określenia korelacji między badanymi cechami obliczono współczynniki korelacji Pearsona R:

R__0 – brak korelacji między badanymi parametrami

R__1 – korelacja dodatnia

R__ (-1) – korelacja ujemna

WYNIKI BADAŃ

Wyniki badań pomiaru zakresu ruchomości kręgosłupa szyjnego u pacjentów z dysfunkcją kręgosłupa szyjnego – I grupa u pacjentów z dysfunkcją kręgosłupa szyjnego i ograniczeniem ruchomości obręczy barkowej – III grupa (wartości średnie i odchylenie standardowe) przedstawiono w tabeli 1-6.

W tabeli 7-9  przedstawiono wyniki badań pomiaru zakresu ruchomości obręczy barkowej – ruchu zgięcia w przód, wyprostu i odwiedzenia w stawie barkowym dla grupy pacjentów z dysfunkcją i ograniczeniem ruchomości obręczy barkowej – gr. II i dla grupy III.

W tabeli 10 przedstawiono wyniki badań ruchomości w stawie barkowym testem Apleya. W gr. II zarówno przed rehabilitacją jak i po rehabilitacji test wykonywało 30% badanych pacjentów.

W gr. III przed rehabilitacją test wykonywało 65% badanych pacjentów, natomiast po rehabilitacji 85% badanych.

Obserwowane zmiany w zakresie badanych parametrów są istotne statystycznie.

W tabeli 11 przedstawiono wyniki badań PEF w gr. I, II, III przed i po usprawnianiu.

We wszystkich grupach badawczych obserwuje się zwiększenie pojemności oddechowej gr. I o 17,7l,w gr. II o 13,7,w gr .III o 7,35l. Obserwowane zmiany są istotne statystycznie, p<0,05.

W tabeli 12 przedstawiono wyniki korelacji Pearsona między PEF (przed i po leczeniu usprawniającym) a badanymi parametrami (przed i po leczeniu) w wyniku przeprowadzonej analizy obserwuje się, że wartość wskaźnika r mieści się w przedziale poniżej wartości <0,3 co sugeruje iż zależność między ruchomością kręgosłupa szyjnego i w stawie barkowym a wartością PEF nie jest wyraźna.

WNIOSKI

1.    Po zastosowanym  postępowaniu fizjoterapeutycznym zaobserwowano poprawę w pomiarach szczytowego przepływu wydechowego. Największa poprawa nastąpiła w grupie z dysfunkcją i ograniczeniem ruchomości w odcinku szyjnym.

2.    Po zastosowanej fizjoterapii zaobserwowano znaczną poprawę zwiększenia ruchomości w odcinku szyjnym i zwiększenie zakresu ruchu w obręczy barkowej.

3.    Uzyskane wyniki badań wskazują na celowość stosowania usprawniania oraz  kinezyterapii oddechowej u pacjentów z zespołami bólowymi i ograniczeniem ruchomości kręgosłupa odcinka szyjnego i stawów obręczy barkowej.

DYSKUSJA

W dobie XXI w. niespotykana dotąd szybkość rozwoju technologicznego spowodowała, że człowiek szuka udogodnień na każdym kroku co w konsekwencji powoduje że jego aktywność ograniczana jest do minimum. Choroby narządu ruchu stały się plagą naszych czasów, czego przyczyną jest zmiana trybu życia, zmniejszenie aktywności ruchowej, fizycznej, wspomniane wyżej następstwa postępu technicznego. Wszystkie te procesy wpływają negatywnie na narząd ruchu powodując przeciążenia stawów, tkanek, nieprzystosowanych do sedentarnego stylu życia. Bóle kręgosłupa odcinka szyjnego, oraz barków chociaż zajmują drugie miejsce po bólach krzyża w częstotliwości występowania w globalnej populacji to nie wybaczalnym błędem byłoby ich minimalizowanie oraz trywializowanie. Zespoły bólowe szyi czy barków w przypadku nieprawidłowego leczenia mogą doprowadzić do niepełnosprawności czy kalectwa. 

W literaturze spotkać możemy doniesienia, iż u chorych ze zmianami zwyrodnieniowo-wytwórczymi kręgosłupa szyjno-piersiowego wykazano niekorzystny wpływ zespołów bólowych górnego odcinka kręgosłupa na czynność wentylacyjną płuc (3, 4). Natomiast w badaniach własnych uzyskane wyniki zależności pomiędzy ruchomością w obrębie odcinka szyjnego kręgosłupa i stawów obręczy barkowej, a wydolnością oddechową nie wykazują statystycznie istotnej korelacji między badanymi parametrami.

W przeprowadzonych badaniach zaobserwowano natomiast poprawę wskaźnika PEF po zastosowaniu fizjoterapii. Poprawa ta jest znacząca. Podobnie i inni autorzy (5) wykazali w swoich pracach pozytywny wpływ stosowania rehabilitacji oddechowej u pacjentów  z objawami niewydolności oddechowej. Chiang i wsp. (5) zaobserwowali, iż 6-tygodniowy program usprawniania wpływa na poprawę wyników badania PMV (prolongaed mechanical ventilation). Inni autorzy również wskazują na konieczność stosowania programów rehabilitacji oddechowej u pacjentów z chorobami płuc nawet w warunkach domowych (6), takie również wnioski zostały przedstawione przez Szczegielniaka (7), który wskazuje, że 3-tygodniowy proces usprawniania prowadzony w szpitalu, a następnie w warunkach domowych pozwala na uzyskanie korzystnych efektów leczniczych u pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc.

Na podstawie przeprowadzonych badań własnych zaobserwowano korzystny wpływ usprawniania na poprawę ruchomości w odcinku szyjnym kręgosłupa oraz w stawach obręczy barkowej. Lansinger i wsp. (8) również wskazują na korzystne efekty stosowania ćwiczeń leczniczych u pacjentów z chronicznym bólem pleców. U pacjentów tych z dolegliwościami bólowymi odcinka szyjnego kręgosłupa oraz objawami niestabilności, po zastosowaniu ćwiczeń przez 6 do 12 miesięcy nastąpiło zmniejszenie bólu oraz objawów niestabilności. Podobnie inni autorzy wskazują na korzystne efekty stosowania ćwiczeń izometrycznych, poizometrycznej relaksacji, PNF, ćwiczeń mięśni posturalnych oraz masażu u pacjentów ze zmianami zwyrodnieniowo-wytwórczymi kręgosłupa szyjnego (9).

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    Dziaka., Tayara S.H.: Bolesny Bark, Kasper, Kraków, 1998.    

2.    Dziak A.: Bóle szyi, głowy i barków, Medicina Sportiva, Kraków 2001,135-300.

3.    Szczegielniak J., Myszor T.: Wpływ usprawniania leczniczego na czynność wentylacyjną płuc u chorych ze zmianami zwyrodnieniowo-wytwórczymi kręgosłupa szyjno-piersiowego, Fizjoterapia, 6, 4,:35-38.

4.    Szczegielniak J., Bogacz K.: Effect of cervical pain syndrome on pulmonary function, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin-Polonia 2004, LIX, supl. XIV, 542,: 329-332.

5.    Chiang LL. et al.: Effects of physical training on functional status in patients with prolonged mechanical ventilation, Phys Ther., 2006,86(9):1271-81.

6.    Oh EG.: The effects of home-based pulmonary rehabilitation In patients with chronic lung disease. Int J Nurs Stud. 2003,40(8):873-9.

7.    Szczegielniak J.: Model usprawniania chorych na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, problemy Lekarskie, 1998, XXXVII,1:12-16.

8.    Lansinger B. et al.: Qigong and exercise therapy in patients with long-term neck pain: a prospective randomized trial, Spine, 2007,15;32(22):2415-22.

9.    Epifanow VA.,Shuliakovskii VV.:The rahabilitiye therapy of patients with osteochondrosis of the cervical spine and manifestations of hypermobility by means of therapeutic physical exercise, Vopr Kurortom Fizjoter Lech Fiz Kult. 2000, (1):8-11.

..............................................................................................................................................................

Adres do korespondencji:

Elżbieta Ciejka
90-510 Łódź, ul. Zamenhofa 17 m. 13
e-mail elzbieta.ciejka@gmail.com
­+42 608 436 114, +42 637 11 37

Artykuł nadesłano: 30.11.2008
Zaakceptowano do druku  14.01.2009