Morze Martwe jest cenione ze względu na źródła wód termalnych, w skład których wchodzi siarka oraz inne minerały i pierwiastki śladowe. Tereny położone wzdłuż wybrzeża odznaczają się dużą koncentracją borowiny, która wykorzystywana jest w terapii.

Dzięki swojemu położeniu geograficznemu region Morza Martwego odznacza się szczególnymi warunkami klimatycznymi. Panuje tam najwyższe ciśnienie baryczne 791mm/Hg (w porównaniu z 754 mm/Hg na p.m.). Powietrze jest bogatsze w tlen (o 8% więcej jednostek na m3 w porównaniu z innymi częściami świata), również promieniowanie UVA/UVB osiąga najwyższy poziom. Ponadto, panujące w regionie temperatury są wysokie i stałe: 32-40°C latem i 20-32°C zimą. Relatywna wilgotność jest niska: 30-40%, bez opadów w okresie wiosennym i letnim i tylko kilkoma milimetrami deszczu podczas zimy.

W regionie Morza Martwego identyfikuje się stosunkowo mało alergenów i pyłków w powietrzu ze względu na brak drzewostanu, kwiatów i fabryk. Powietrze bogate jest w brom na skutek parowania wód Morza Martwego. Co ciekawe, poziom bromu w organizmie człowieka wzrasta 20-krotnie po 14-dniowym pobycie w tym regionie.

a) SCHORZENIA ZAPALNE

1. Reumatoidalne zapalenie stawów

Przeprowadzono dwie serie badań na 76 pacjentach. Pacjenci byli podzieleni na 5 grup: grupa pierwsza – codzienne okłady borowinowe podgrzane do temp. 42°C, grupa 2 – codzienne okłady siarkowe podgrzane do temp. 37°, grupa 3 – codzienne okłady borowinowe i siarkowe (tak, jak w przypadku grup 1 i 2), grupa 4 – codzienne kąpiele w morzu, grupa 5 (grupa kontrolna) – brak zabiegów. Leczenie trwało 2 tygodnie, po którym nastąpił 3-miesięczny okres kontrolny. Kliniczne i laboratoryjne parametry były oceniane przed przyjazdem pacjenta do regionu Morza Martwego, po zakończeniu zabiegów (2 tygodnie) oraz kolejno po miesiącu i 3 miesiącach od zakończenia kuracji. Wśród klinicznych parametrów obserwowano: długość trwania sztywności porannej (w minutach), chwyt dłoni, czas przejścia na dystansie 15 m, liczba bolących stawów, liczba stawów z wylewami, indeks Ritche’ego, ocena bólu (VAS). Laboratoryjne parametry uwzględniały: ESR, CRP, SAA, WCB, elektrolity w surowicy i poziomy w surowicy czynnika reumatoidalnego.

WYNIKI

1. Znaczna poprawa parametrów klinicznych, które były przedmiotem badań.

2. Poprawa trwała do 3 miesięcy.

3. Odnotowano niezgodność pomiędzy parametrami klinicznymi i laboratoryjnymi.

4. Pacjenci z aktywnym stadium schorzenia pozytywnie reagowali na balneoterapię, co pozwala stwierdzić, że aktywne stadium schorzenia reumatoidalnego nie jest przeciwwskazaniem do leczenia w warunkach sanatoryjnych/spa.

5. Balneoterapia polecana jest jako terapia wspomagająca i nie jest substytutem leczenia farmakologicznego.

6. Skutków ubocznych nie zaobserwowano, jedynie w 5% przypadków u pacjentów wystąpiło podrażnienie skóry, łagodne w przebiegu, które nie wymagało przerwania terapii.

Przeprowadzono również dodatkowo dwie serie badań w innej lokalizacji – miejscach oddalonych od Morza Martwego w celu zneutralizowania dobroczynnego skutku terapii w przypadku pacjentów cierpiących na reumatyzm. Porównano efektywność działania soli i borowiny z Morza Martwego z działaniem soli kuchennej NaCl i sztucznej borowiny, która pozbawiona jest minerałów. Badania te potwierdziły wpływ warunków klimatycznych regionu Morza Martwego na zmniejszenie bólu i towarzyszących objawów u pacjentów z diagnozowaną chorobą reumatoidalną.

2. Artropatia łuszczycowa

W badaniu porównano efektywność 3-tygodniowej kuracji w dwóch grupach pacjentów: grupa 1 – kuracja wodą z Morza Martwego i działanie promieni słonecznych, grupa 2 – również morska woda i promienie słoneczne oraz codzienne okłady z borowiny i kąpiele w basenie z wodą ze źródła siarkowego. W badaniu wzięło udział 166 pacjentów cierpiących na łuszczycę i artropatię łuszczycową.

Ostrość przebiegu choroby skóry została oceniona na podstawie skali PASI, z kolei artropatia łuszczycowa na podstawie poniższych parametrów:

1. Długość trwania sztywności porannej (w minutach).

2. Chwyt dłoni.

3. ADL (Activity of Daily Living).

4. Oceny ostrości/uciążliwości przebiegu choroby przez pacjentów.

5. Liczba bolących stawów.

6. Liczba stawów z wylewami.

7. Indeks Ritche’ego.

8. Ruchomość kręgosłupa i ocena stopnia dolegliwości bólowych w obrębie kręgosłupa.

Statystycznie zaobserwowano poprawę parametrów w dwóch grupach, jednak redukcję bólu kręgosłupa i poprawę ruchomości kręgosłupa zaobserwowano w grupie 2, czyli u tych pacjentów, którzy poddani byli dodatkowo działaniu borowiny i siarki.

3. Zesztywniające zapalenie stawów

W badaniu brało udział 28 pacjentów podzielonych na 2 grupy (14 osób w każdej). Pacjenci z grupy 1 poddani byli codziennym okładom borowinowym, działaniu podgrzanej siarki w basenie i działaniu wody z Morza Martwego, natomiast pacjenci z grupy 2 (grupa kontrolna) poddani byli jedynie działaniu zwykłej wody basenowej. Leczenie trwało 2 tygodnie. Pacjenci badani byli przed przyjazdem do regionu Morza Martwego, po zakończeniu zabiegów (2 tygodnie) oraz kolejno po miesiącu i 3 miesiącach od zakończenia kuracji. Oceniane parametry: badanie lekarskie, indeks BASDAI, skala VAS dla poziomu bólu i ruchomości kręgosłupa i SF-36, kwestionariusz jakości życia. Badanie końcowe wykazało ten sam stopień poprawy w obu grupach. Po 3 miesiącach nie zaobserwowano poprawy. VAS był taki sam dla obu grup. Poprawę w kwestionariuszu SF-36 zaobserwowano w grupie poddanej kuracji.

b) SCHORZENIE NIEZAPALNE

1. Choroba zwyrodnieniowa

40 pacjentów cierpiących na chorobę zwyrodnieniową kolan było poddanych kuracji w regionie Morza Martwego przez  2 tygodnie. Pacjenci zostali losowo podzieleni na 4 grupy po 10 osób każda. Grupa 1 – codzienne kąpiele w basenie siarkowym, grupa 2 – codzienne kąpiele w morzu, grupa 3 – codzienne kąpiele w basenie siarkowym i w morzu, grupa 4 – grupa kontrola nie poddana żadnej kuracji. Choroba została oceniona na podstawie indeksu Lequesne, oceny własnej pacjenta ostrości bólu kolan, zakresu ruchomości oraz wylewów, trzeszczenia i obrzęku tkanek miękkich. U pacjentów z grup 1-3 zaobserwowano poprawę, jednakże ocena uciążliwości choroby nie różniła się między czterema grupami, czyli było taka sama również w grupie kontrolnej.

2. Fibromialgia

Obserwacji poddano 48 pacjentów, którzy zostali losowo podzieleni na 2 grupy po 24 osoby. Kuracja trwała 10 dni. Grupa 1 przeszła codzienną kurację kąpieli siarkowych, grupa 2 (grupa kontrolna) nie była poddana żadnej kuracji. Wyniki ocenione zostały na podstawie sprawności fizycznej (funkcjonowania fizycznego), symptomów związanych z fibromialgią, pomiaru ilości „tender points” z użyciem i bez użycia urządzenia mierzącego natężenie bólu dolorymetru oraz kwestionariusza jakości życia SF-36.Wyniki sprawności ruchowej okazały się lepsze w dwóch grupach, ale wyniki dla grupy poddanej kuracji były bardziej widoczne. Krótkotrwałe polepszenie jakości życia wg kwestionariusza SF-36 odnotowano w dwóch grupach.

Najważniejsze wnioski z badań dotyczących terapii sanatoryjnej/spa (balneoterapia i terapia klimatyczna) w regionie Morza Martwego w przypadku schorzeń zapalnych:

• Znacząca poprawa stanu zdrowia trwała do 3 miesięcy i została zaobserwowana w większości ocenianych parametrów.

• Aktywne stadium choroby nie jest przeciwwskazaniem do balneoterapii.

• Istnieje możliwość niezgodności parametrów laboratoryjnych i klinicznych; poprawa kliniczna nie jest często kojarzona z poprawą wskaźników laboratoryjnych.

• Balneoterapia nie może być rekomendowana jako substytut leczenia farmakologicznego, ale  jako środek wspomagający.

• Wyniki badań w przypadku schorzeń niezapalnych są mniej obiecujące od odnotowanych wyników w przypadku leczenia zapalnych.

• Czas trwania poprawy po terapii był krótszy od czasu trwania poprawy po leczeniu w przypadku schorzeń zapalnych.

..............................................................................................................................................................

*Opracowanie artykułu ze str. 13-18. Piśmiennictwo jak w oryginale str.18.

Pełna treść w języku angielskim.