WSTĘP

Choroba zwyrodnieniowa stawów stanowi grupę zmian patologicznych o różnorodnym charakterze, które objawiają się poprzez degenerację i utratę chrząstki stawowej, postępujące zmiany w kości podchrzęstnej oraz w tkankach miękkich (1). Proces zwyrodnieniowy przebiega z towarzyszącym zapaleniem błony maziowej, które spowodowane jest naciekiem komórek zapalnych (neutrofili i monocytów) oraz uwolnieniem wolnych metabolitów tlenu i cytokin zapalnych. Konsekwencją tego jest ból o różnym nasileniu, występujący znacznie wcześniej niż bierne ograniczenie ruchu w stawach, spowodowane procesem zwyrodnieniowym (2).

Choroby zwyrodnieniowe i zapalne narządu ruchu są główną przyczyną inwalidztwa w Stanach Zjednoczonych (1) a drugą co do częstości w Europie (3). Częstość występowania choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych określa się na 2 do 18% populacji (3, 4). Częściej, bo w 75%, występuje u kobiet wskutek przeciążeń o różnej etiologii, natomiast u mężczyzn tło zmian jest częściej urazowe (1).

W terapii gonartrozy stosuje się, z mniejszą lub większą skutecznością, różne metody zachowawcze, a nawet, przy znacznym zaawansowaniu procesu degeneracji, operacyjne.

Podanie leku miejscowo, powoduje uniknięcie podania go drogą doustną lub poprzez iniekcje. Zmniejsza to ryzyko przedawkowania, ogranicza wątrobową eliminację leku, prowadzi do  zwiększenia koncentracji leku w miejscu aplikacji, unikając wielu działań niepożądanych (5).

Zastosowanie prądu stałego jako czynnika ułatwiającego lokalne wchłanianie jonów leków nazywa się jonoforezą. (5). Poprzez wprowadzenie substancji leczniczej ulegającej dysocjacji do podkładu, można uzyskać swoisty  efekt terapeutyczny, spowodowany przez tę substancję, wzmagany poprzez działanie przeciwbólowe i regenerujące prądu stałego (5, 6, 7, 8).

Skuteczne leczenie gonartrozy iniekcjami dostawowymi leków regenerujących chrząstkę ma wieloletnią tradycję i zostało potwierdzone poprzez liczne doniesienia (1, 2, 3, 4, 9, 10, 11).

Celem badania było przeprowadzenie oceny przydatności terapeutycznej jonoforezy z preparatem Zeel® P aplikowanej w zmianach zwyrodnieniowych stawów kolanowych w porównaniu z wynikami tradycyjnego zastosowania tego leku w iniekcjach dostawowych.

MATERIAŁ I METODY

Badaniem objęto dwie grupy chorych; 10 osobom aplikowano Zeel® P w jonoforezie z bieguna ujemnego (zgodnie z zleceniami producenta), raz dziennie przez dziesięć dni z przerwą na sobotę i niedzielę.

20 osobom podawano ten sam lek w iniekcjach dostawowych, raz w tygodniu, 5 razy po 1 ampułce. Terapią objęto tylko jeden ze stawów kolanowych, ten, który był bardziej bolesny dla pacjenta, aby uniknąć nieprecyzyjnej oceny stanu miejscowego.

Wyniki leczenia oceniano w skalach bólu: wzrokowo-analogowej (VAS) Huskissona (12) oraz zmodyfikowanej punktowej wg Laitinena (13). Uzyskane dane przedstawiono w postaci średniej arytmetycznej (X) i odchylenia standardowego (X±SD). Obserwacji dokonywano u pacjentów przed rozpoczęciem leczenia po 5 i 10 aplikacjach i po 30 dniach od ukończenia jonoforezy oraz 2 i 5 iniekcjach i po 30 dniach od zakończenia leczenia.

Do oceny stopnia zaawansowania zmian zwyrodnieniowych zastosowano klasyfikację zmian radiologicznych w stawach kolanowych wg Dihlmanna (14) (tab. 1) i Dempsey’a (15) (tab. 2).

Analizy statystycznej uzyskanych danych dokonano z zastosowaniem testu t-Studenta dla prób powiązanych w poszczególnych grupachi niepowiązanych dla dokonania porównań pomiędzy grupami.

WYNIKI

Nie obserwowano istotnych różnic w ocenie stanu zaawansowania choroby zwyrodnieniowej, dokonywanej radiologicznie, za pomocą skal Dihlmana i Dempsey’a (tab. 3 i 4).

Z przedstawionych tabel 5 i 6 wynika, że otrzymano wysoce istotną  statystycznie różnicę punktów w obu  skalach u chorych po seriach zabiegów w obu grupach (p<0,001), uzyskując bardzo znaczne obniżenie poziomu bólu w wyniku zastosowania jonoforezy, a także w wyniku dokonanych iniekcji.
 
Porównanie statystyczne obu badanych grup (skala liniowa i skala Laitinena), przedstawione na rycinie 1 dowodzi jednakowej skuteczności terapeutycznej obu zastosowanych metod leczenia.

W trakcie aplikowania jonoforez oraz dokonywania iniekcji dostawowych nie obserwowano żadnych działań niepożądanych.

OMÓWIENIE

Zespół składników zawartych w preparacie Zeel® P posiada działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe oraz częściowo przeciwwysiękowe. Poprawia metabolizm błony maziowej, reguluje skład płynu stawowego, co ma niewątpliwie korzystny wpływ na regenerację chrząstki stawowej (16).

Stosowany w przedstawionym badaniu do jonoforezy prąd stały w dawkach terapeutycznych (od 0,05 mA/cm² do 0,15 mA/cm²), powoduje wystąpienie rumienia galwanicznego, spowodowanego rozszerzeniem naczyń. Poprawa krążenia wywiera wpływ odżywczy na tkanki, przyspieszając procesy regeneracji. Działanie przeciwbólowe prądu stałego występuje pod obydwiema elektrodami, ale jest silniejsze pod anodą (5).

Uzyskane wyniki sugerują, że preparat Zeel® P podany dostawowo wywiera trwałe działanie przeciwbólowe w dawkach niższych niż podawane przez piśmiennictwo (3, 4, 10), co obserwowano po 30 dniach od zakończenia leczenia. Zastosowanie preparatu Zeel® P w jonoforezie aplikowanej rutynowo przyniosło podobny efekt. Obniżenie stopnia dolegliwości bólowych utrzymywało się po 30 dniach od zakończenia obu rodzajów zabiegów, pomimo średniego (w skali Dihlmann’a) i znacznego (w skali Dempsey’a) zaawansowania gonartrozy u badanych pacjentów.

Fakt, że nie obserwowano istotnych różnic, pomiędzy badanymi grupami chorych, w ocenie stanu zaawansowania choroby zwyrodnieniowej dokonywanej radiologicznie, dodatkowo potwierdza powyższe obserwacje.

Działanie przeciwbólowe prądu stałego nie miało prawdopodobnie zbyt dużego znaczenia, gdyż lek podawano spod katody.

Osiągnięcie podobnego efektu terapeutycznego przy zastosowaniu wymienionych metod pozwala na stwierdzenie, iż w przypadku nieposiadania warunków 
lub/i  umiejętności do podawania dostawowego leków, można zastosować badany preparat w jonoforezie.

Zabieg ten jest stosunkowo prosty i dostępny, możliwy do wykonania nawet w wiejskim ośrodku zdrowia, warunkiem jest posiadanie aparatu generującego stały prąd do celów terapeutycznych. Należałoby polecić fizykalne metody leczenia jako długotrwale skuteczne, a niedające możliwości wystąpienia takich powikłań jak septyczne zapalenie stawu, co czyni je niewątpliwie bardziej bezpiecznymi, a także lepiej akceptowanymi przez pacjenta, poprzez uniknięcie lęku przed iniekcją.

WNIOSKI

1. Obie zastosowane metody terapii – jonoforeza oraz iniekcje dostawowe  z preparatu Zeel® P wykazują wysoką, długotrwałą (30 dni od ukończenia zabiegów) skuteczność przeciwbólową u chorych ze zmianami zwyrodnieniowymi stawów kolanowych

2. Jonoforeza z preparatu Zeel® P stanowi dostępniejszy i bezpieczniejszy w stosowaniu ekwiwalent iniekcji dostawowych.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    Lee J.A.: Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego u dorosłych. Przywracanie czynności i zmniejszanie objawów chorobowych. Wytyczne Institute for Clinical Systems Integration, Minneapolis. Medycyna po dyplomie, 1998, 7(6), 105-113.

2.    Paradowski T.P. i wsp.: Pentoksyfilina jest skuteczna w leczeniu zachowawczym postaci wysiękowej choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych. Chir. Narz. Ruchu. Ortop. Pol.,1998, 63, supl. 1, 423-425.

3.    Weiser M., Metelmann H.: Leczenie choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego preparatem Zeel® P w roztworze do iniekcji – wyniki próby klinicznej. Biologische Medizin 1993, 22(4), 193-201.

4.    Podbielkowski J., Nejman B.: Roztwór do iniekcji Zeel® P w leczeniu zmian zwyrodnieniowo-zniekształcających stawów. Biologische Medizin, 1996, 2, 38-40.

5.    Straburzyński G., Straburzyńska-Lupa A.: Medycyna fizykalna. PZWL, Warszawa 1997.

6.    Woldańska-Okońska M. i wsp.: The results of physiotherapy with diclofenac phonophoresis in patients with gonarthrosis. Baln. Pol., 2000, 42(1-2), 31-37.

7.    Czernicki J, Woldańska-Okońska M, Hyż L: Ocena skuteczności jonoforezy z diklofenaku zastosowanego w podwójnie ślepej próbie u chorych ze zmianami zwyrodnieniowymi stawów kolanowych. Fizjoterapia, 2002, 10(1), 5-11.

8.    Woldańska-Okońska M. I wsp.: Ocena skuteczności magnetoforezy z ketoprofenu w podwójnie ślepej próbie u chorych ze zmianami zwyrodnieniowymi stawów kolanowych. Post Reh., 2006, 20(3). Opublikowano w Advances in Rehabilitation (online) 2006, 2. http://www.adreh.com

9.    Kwiatkowski K.: Etiopatogeneza, profilaktyka i leczenie zachowawcze choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego. Chir. Narz. Ruchu. Ortop. Pol., 1998, 63, supl. 1, 29-46.

10.    Lesiak A., Księżopolska-Pietrzak K.: Wstępna ocena skuteczności iniekcji dostawowych preparatu Zeel w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych. Medycyna Biologiczna, 1998, 2, 30-34.

11.    Nahler G., Metelmann H., Sperber H.: Leczenie choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego preparatem Zeel® comp. Biologische Medizin, 1996, 3, 69-74.

12.    Huskisson E.C.: Measurement of pain. Lancet 1974, 11, 1127.

13.    Laitinen J.: Acupuncture in the treatment of chronic sacrolumbalgia and ischialgia. Am. J. Chinese Med., 1976, 4(2), 169.

14.    Pawlas R.: Osteotomia Maqueta w leczeniu zmian zwyrodnieniowych stawu kolanowego. Chir. Narz. Ruchu. Ortop. Pol., 1994, 59 (5), 451 -456

15.    Dempsey S. M., Tregonning N. J.: A. Nine-year follow-up results of two methods of MacInthosh anterior cruciate ligament reconstruction. Clin. Orthop., 1999, 294, 216 - 219

16.    Wodick R.E., Staininger  K., Zenner S.: Maść Zeel® T w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów. Wyniki próby klinicznej przeprowadzonej na 498 pacjentach. Biologische Medizin, 1994, 2, 3-9.

..............................................................................................................................................................

Adres do korespondencji:

Marta Woldańska-Okońska
ul. Kochanowskiego 4
98-200 Sieradz
Tel. 0-601 377 610
Fax. 0-43 827 50 58

Artykuł nadesłano: 16.11.2007
Zaakceptowano do druku: 18.12.2007