Historia powstania i rozwoju Centrum Rehabilitacji w Konstancinie związana jest z trudnym, powojennym okresem odbudowy zniszczonej warszawskiej struktury szpitalnictwa. Szpital w Konstancinie powstał w efekcie ewakuacji w czasie działań wojennych szpitala Św. Ducha i zlokalizowany został w kilku willach powstałych w okresie międzywojennym. Na tej bazie w 1948 roku powstał szpital Chirurgii Kostnej, będący zapleczem Instytutu Chirurgii Urazowej utworzonego przez prof. Adama Grucę. W 1949 roku do pracy w tym szpitalu prof. Adam Gruca deleguje dr. Mariana Weissa, który od 1951 r. pełni obowiązki Dyrektora szpitala i podejmuje heroiczną walkę o przekształcenie tego 100-łóżkowego, pracującego w trudnych warunkach lokalowych oddziału ortopedycznego w nowoczesny, największy w Polsce ośrodek kompleksowej rehabilitacji.

W pierwszym okresie dochodzi do zintensyfikowania działalności leczniczej, zwiększenia do 160/100 dla dzieci i 60 dla dorosłych liczby łóżek, utworzenia Przychodni Przyszpitalnej, wyposażenia oddziałów w niezbędny sprzęt rehabilitacyjny, utworzenia sali gimnastycznej, basenu/sali terapii zajęciowej.

W 1950 r. na bazie obiektu w Konstancinie powołany zostaje Zakład Rehabilitacji Leczniczej Akademii Wychowania Fizycznego, podejmując trud szkolenia instruktorów gimnastyki leczniczej. Kolejnym wyzwaniem okazało się podjęcie działań badawczych i rozwój dydaktyki. Utworzono pracownię elektrodiagnostyczną, dynamometryczną, energometryczną, rozpoczęto  badania naukowe prowadzone wspólnie z Katedrą Fizjologii AWF oraz Akademią Medyczną. W 1954 roku Szpital Chirurgii Kostnej zostaje przemianowany na Stołeczne Centrum Rehabilitacji.

Baza lokalowa będąca w dyspozycji Centrum nie pozwala na dalszy rozwój tej placówki, Dyrektor Centrum – doc. Marian Weiss podejmuje energiczne starania o budowę nowych obiektów. W 1959 r. rozpoczyna się budowa głównego budynku Centrum. Staje się to tym bardziej konieczne, że w 1961 r. na bazie Centrum powstaje Klinika Rehabilitacji Akademii Medycznej w Warszawie (w rok po powstaniu Kliniki Poznańskiej – pierwszej w Europie Kliniki Rehabilitacji Akademii Medycznej).

W 1963 r. zostaje oddany do użytku główny budynek Centrum co pozwala na zwiększenie liczby łóżek Centrum do 350, a w rok później – o kolejne 100 łóżek. Uruchomiono nowe baseny terapeutyczne, sale gimnastyczne, pracownie fizyko- i kinezyterapii , warsztaty ortopedyczne, pracownie diagnostyczne, laboratorium analityczne, nowoczesny blok operacyjny z czterema salami, z których jedna zostaje wyposażona w jedyną wówczas w Polsce kabinę aseptyczną.

Centrum staje się wówczas nowoczesnym ośrodkiem spełniającym w pełni warunki do prowadzenia kompleksowego leczenia uwzględniającego zarówno aspekty operacyjne, rehabilitacyjne jak i zaopatrzenia protetyczno-ortotycznego. Jednocześnie powstały odpowiednie warunki do prowadzenia na wysokim poziomie dydaktyki zarówno przeddyplomowej (studenci VI roku obu Wydziałów Lekarskich AM studenci kierunku, a następnie Wydziału Rehabilitacji AWF, słuchacze Studium Fizjoterapii), jak i podyplomowej – w zakresie rehabilitacji ruchowej, ogólnej, medycznej. Centrum Rehabilitacji zostało uznane przez Światową Organizację Zdrowia za ośrodek dydaktyki międzynarodowej. Przeprowadzono kilka kursów dotyczących wielu aspektów rehabilitacji dla stypendystów Światowej Organizacji Zdrowia.
 
W Centrum leczono osoby w każdym wieku: dzieci, młodzież, osoby dorosłe, a także w starszym wieku. Dążąc do kompleksowego zakresu działań, profesor Weiss zmierzał do rozwoju działań pedagogicznych, obejmujących liczna grupę dzieci i młodzieży niepełnosprawnej, często przebywającym w Centrum na leczeniu przez wiele miesięcy, a nawet dłużej. Osiągnął to po wybudowaniu w 1973 roku w w pobliskich Chylicach nowoczesnego ośrodka rehabilitacyjno-pedagogicznego dla młodzieży z wadami wrodzonymi i nabytymi kończyn, kręgosłupa, wadami postawy, bocznymi skrzywieniami kręgosłupa. Zwiększyło to bazę łóżkową Centrum o dalszych 200 miejsc i umożliwiło młodocianym pacjentom kontynuowania nauki w zakresie ogólnokształcącym, a także naukę zwodu w takich specjalnościach jak: tkactwo, introligatorstwo, usługi radiowo-telewizyjne, zegarmistrzostwo, a w późniejszym okresie zdobycie umiejętności sekretarki medycznej, programowania komputerowego, obsługi i naprawy komputerów. Zdobyty zawód umożliwił im niejednokrotnie zatrudnienie w miejscu zamieszkania, lub jego pobliżu, lepszą integrację społeczną w środowisku, poprawę warunków finansowych, poprawę jakości życia.

Prof. Marian Weiss przykładał dużą wagę do rehabilitacji socjalnej. Dążył aby w każdym oddziale zatrudniony był pracownik socjalny pomagający pacjentom w rozwiązywaniu ich problemów życiowych, bytowych. We współpracy z prof. Haliną Skibniewską, architektem) angażował się w likwidację  barier- architektonicznych, dzięki ich staraniom powstał w Warszawie  na Sadybie oddział rehabilitacji pschychospołecznej STOCER. Tworzyło go kilka mieszkań w bloku mieszkalnym pozbawionych barier architektonicznych, dostępnych dla osób na wózkach inwalidzkich, wyposażonych w szereg udogodnień dla pacjentów niepełnosprawnych. Osoby, które zakończyły leczenie szpitalne, uczyły się tu samodzielności w warunkach życia domowego, wykonując wszystkie codzienne czynności, poddawane były jednocześnie fachowej psychoterapii. Czerpały wzorce z istniejących udogodnień, przenosząc je do warunków własnych mieszkań.

Profesor M.Weiss był niestrudzonym propagatorem polskiej szkoły rehabilitacji, cechującej się powszechnością, wczesnym wdrożeniem, kompleksowością i ciągłością działań. Inicjował i wspierał działania zmierzające do tworzenia nowych działów, oddziałów, poradni rehabilitacji, wspierał starania o utworzenie Centrum Kształcenia Inwalidów w Konstancinie, tworzenie oddziałów rehabilitacji kardiologicznej, reumatologicznej, neurologicznej, powołanie Uzdrowiska Konstancin.

Prof. Marian Weiss wdrażał w STOCER idee polskiego modelu rehabilitacji, propagowane przez niego na forum międzynarodowym, a zwłaszcza zasady nowoczesnej i kompleksowej rehabilitacji. Obserwacja tragicznych następstw przedłużonego unieruchomienia, zwłaszcza u chorych po urazach kręgosłupa skłoniła go do utworzenia oddziału leczenia urazów kręgosłupa, którego celem było przyjmowanie pacjentów bezpośrednio z miejsca wypadku i zapewnienia im kompleksowego postępowania pielęgnacyjnego i leczniczego ze szczególnym uwzględnieniem wczesnej rehabilitacji, a w razie potrzeby także leczenia operacyjnego. Był to pierwszy tego typu oddział w Polsce, jeden z nielicznych w tym czasie w Europie.

W wielu przypadkach pacjenci dostarczani byli do Centrum nawet z odległych rejonów Polski z wykorzystaniem cywilnego, a także wojskowego transportu lotniczego. Przyjmowanie chorych po złożonych urazach kręgosłupa, nierzadko z niewydolnością oddechowo-krążeniową stało się bodźcem do utworzenia 8-łóżkowego oddziału intensywnej opieki medycznej, prowadzonego przez doświadczonych anestezjologów, wyposażonego w nowoczesną aparaturę monitorującą i respiratory.  Mało satysfakcjonujące wyniki przedłużonego leczenia konserwatywnego, brak skutecznych dostępnych sposobów stabilizacji operacyjnej kręgosłupa, skłoniły do wypracowania własnych metod postępowania operacyjnego, wprowadzenia do użytku klinicznego metody alloplastyki sprężynowej Weissa, która znalazła zastosowanie w wielu ośrodkach w kraju i za granicą, zapewniając wczesną, elastyczną stabilizację uszkodzonego kręgosłupa, możliwość wczesnego podjęcia aktywnej rehabilitacji. Do leczenia urazów kręgosłupa szyjnego wprowadzono po raz pierwszy w Polsce – przedni dostęp operacyjny, który umożliwił zniesienie ucisku na przednią część rdzenia, stwarzał warunki do uzyskania poprawy neurologicznej i jednocześnie zapewniał dobrą stabilizację kręgosłupa.

Dążąc do poprawy warunków klinicznych, a zwłaszcza funkcjonalnych amputacji urazowych i naczyniowych, Profesor wprowadził technikę amputacji mioplastycznych. Często, zwłaszcza w przypadkach urazowych z jednoczesnym natychmiastowym protezowaniem tymczasowym na stole operacyjnym. Technika ta pozwalała na lepsze kształtowanie kikuta, umożliwiała bardzo wczesne rozpoczęcie procesu rehabilitacji, wpłynęła na poprawę wyników funkcjonalnych, skrócenie czasu leczenia po amputacji.

Pomimo rehabilitacyjnego charakteru ośrodka, zakres wykonywanych  zabiegów chirurgicznych był rozległy. Wykonywano  operacyjne wydłużanie kończyn (już wiele lat przed rozpowszechnieniem techniki Ilizarowa), zabiegi  rekonstrukcyjne na zniekształconych stopach (wady wrodzone i nabyte), operacje biodra dysplastycznego, skolioz, zabiegów chirurgicznych  (wielu typów) w zmianach zwyrodnieniowych stawów, wspomniane operacje kręgosłupa w szerokim zakresie zmian pourazowych, zwyrodnieniowych, reumatycznych, dyskopatycznych, nowotworowych w szerokim zakresie operacji w leczeniu urazów narządu ruchu i inne. Dobre wyposażenie sal operacyjnych oraz wysokie kwalifikacje personelu lekarskiego, wśród którego nie brakło ortopedów i neurochirurgów, osób ze specjalizacjami z rehabilitacji i ortopedii pozwalały na realizację tak szerokiego programu leczenia i wykonywania 1200 operacji rocznie.

Niemałe są również osiągnięcia naukowo-badawcze zespołu STOCER. Pracownicy Centrum, a zwłaszcza – działającej na jego bazie Kliniki Rehabilitacji – kierowali bądź uczestniczyli w realizacji licznych prac badawczych, prowadzonych w ramach projektów naukowych. Efektem realizacji projektu polsko-amerykańskiego było opublikowanie dwu poważnych opracowań zbiorowych: „Myoplastic amputation” oraz „Early therapeutic, social and vocational problems in the rehabilitation of persons with spinal cord injuries” wydanego przez Plenum Press w Nowym Jorku. Uczestniczyliśmy  w wielu pracach prowadzonych w ramach Centralnych  (CPBR) i Resortowych (RPBR) projektów badawczo-rozwojowych. Pracownicy Kliniki: doc. J. Wirski, a następnie prof. J. Kiwerski kierowali Ogólnopolskim Resortowym Programem Badawczo-Rozwojowym MZX  – „Rehabilitacja lecznicza i readaptacja społeczna”. Realizowaliśmy kilka grantów KBN (prof. J. Kiwerski, doc. dr inż. R. Pasniczek, dr med. M. Krasuski, dr med. M. Kowalski) min. „Symulacyjny model torowania w procesie wspomagania ruchu chwytnego ręki człowieka po uszkodzeniu rdzenia kręgowego”, „Opracowanie systemu i badania modułowych protez kończyn dolnych”.

Efektem działalności naukowo-badawczej pracowników STOCER i Kliniki Rehabilitacji AM jest ponad 1200 doniesień opublikowanych w kraju i poza jego granicami, ponad 20 opracowań książkowych, podręczników, około 800 referatów wygłoszonych na sympozjach, kongresach krajowych i zagranicznych. Kierownicy Kliniki Rehabilitacji (prof. M. Weiss, a od 1982 – prof. J. Kiwerski), byli promotorami niemal 40 rozpraw doktorskich, opiekunami sześciu przewodów habilitacyjnych, recenzentami ponad 80 prac doktorskich, habilitacyjnych, wniosków na nominacje profesorskie.

Pod kierunkiem pracowników STOCER i Kliniki Rehabilitacji ponad 250 lekarzy, mgr. rehabilitacji uzyskało specjalizacje I i II stopnia w zakresie rehabilitacji (medycznej, ogólnej, ruchowej) oraz chirurgii urazowej i ortopedii.

Wielu pracowników Centrum oraz Kliniki Rehabilitacji pełniło odpowiedzialne stanowiska, często – poza terenem działania Centrum Rehabilitacji, np.:

prof. Jan Haftek – po odejściu z Kliniki Rehabilitacji przez wiele lat pełnił funkcję Kierownika Kliniki Neurochirurgii WAM w łodzi, potem przez szereg lat był Dyrektorem Stołecznego Zespołu Rehabilitacji, Kierownikiem Kliniki Urazów Układu Nerwowego CMKP, konsultantem krajowym w zakresie rehabilitacji, założycielem i pierwszym Prezesem Polskiego Towarzystwa Rehabilitacji,

prof. dr hab. med.Stanisław Rudnicki – przez wiele lat pełnił funkcje Kierownika Kliniki Rehabilitacji w Instytucie Kardiologii, wiceprzewodniczącego Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Rehabilitacji,

prof.dr hab. med. Stanisław Z. Rudnicki - neurochirurg, później wieloletni Kierownik Kliniki Neurochirurgii WAM w Warszawie,

doc.dr hab.med. Janusz Wirski – był Kierownikiem Kliniki Rehabilitacji CMKP, wieloletnim konsultantem wojewódzkim ds. rehabilitacji w woj. siedleckim, docent Kliniki Rehabilitacji AM w Warszawie,

dr hab.inż Roman Paśniczek – Kierownik Pracowni Inżynierii Medycznej STOCER – profesor Politechniki Warszawskiej,

dr hab.n.med. Jerzy Grossman – ordynator Oddziału Rehabilitacji Dziecięcej STOCER, poźniej profesor Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie, dziekan Wydziału Fizjoterapii AWF,

dr med. Mieczysław Kowalski – adiunkt Kliniki Rehabilitacji – pełnił funkcje Kierownika Dziecięcej Kliniki Ortopedyczno-Rehabilitacyjnej Instytutu Matki i Dziecka, zastępcy Dyrektora ds. Lecznictwa Centrum Rehabilitacji w Konstancinie – w okresie gdy funkcje Dyrektora pełnił prof. J.Kiwerski.

dr med. Wiktor Górski – wieloletni ordynator kobiecego oddziału rehabilitacji STOCER, pełnił funkcję zastępcy Dyrektora ds. Lecznictwa STOCER  (w czasie pełnienia funkcji  dyrektora przez prof. J. Haftka), później pełnił funkcje kierownicze w ZUS,

dr med. Andrzej Wójcik – ordynator oddziału dziecięcego STOCER, adiunkt Kliniki Rehabilitacji, od kilkunastu lat konsultant w zakresie ortopedii Szpitala Huntington, konsultant w zakresie chirurgii kręgosłupa szpitala w Cambridge w Wielkiej Brytanii,

dr med. Marek Krasuski – ordynator oddziału rehabilitacji STOCER, adiunkt Kliniki Rehabilitacji AM, przewodniczący oddziału mazowieckiego PTR, a obecnie Prezes Zarządu Głównego PTR, konsultant wojewódzki ds. rehabilitacji woj. mazowieckiego, sekretarz naukowy Komitetu Rehabilitacji, Kultury Fizycznej, Integracji Społecznej PAN,

dr med. Adam Ogonowski – adiunkt Kliniki Rehabilitacji, kierownik Zakładu Rehabilitacji Centrum Leczniczo-Rehabilitacyjnego ATTIS w Warszawie.

Z przykrością należy stwierdzić, że okres dynamicznego rozwoju Centrum Rehabilitacji w Konstancinie uległ zahamowaniu wraz z tragiczną śmiercią prof. Mariana Weissa w 1981 r. Już końcowy okres działalności Profesora cechował się narastającymi trudnościami w realizacji zamierzeń. Następne lata – przekształceń w strukturze i działalności w Służbie  Zdrowia nie były korzystne, zwłaszcza dla dużych obiektów leczniczych, prowadzących leczenie ciężkich, kosztochłonnych przypadków klinicznych, wymagających dużych nakładów na remonty, ulegających dekapitalizacji budynków, oraz wyeksploatowaną aparaturę leczniczą i badawczą.

Po śmierci Profesora – przez krótki okres funkcję Dyrektora Centrum pełnił jego zastępca ds. lecznictwa – dr med. Bolesław Bielicki, potem w atmosferze napięć politycznych powołany został na to stanowisko – prof. Jan Haftek. Na kierownika Kliniki Rehabilitacji – w drodze konkursu powołany został doc. Jerzy Kiwerski.

Po blisko 10-letnim okresie pełnienia funkcji dyrektora Centrum przez prof. Jana Haftka – przeprowadzono konkurs (1992 r.) w wyniku którego kolejnym dyrektorem naczelnym Centrum został prof. Jerzy Kiwerski  (nominacja profesorska w 1984 r.), pełniąc nadal funkcje Kierownika Kliniki Rehabilitacji działającej na bazie STOCER. W wyniku kolejnego konkursu – w 1998 r. Na dyrektora centrum został wybrany dr med. Janusz Garlicki.

Wobec pogarszającej się sytuacji finansowej, narastające lawinowo zadłużenia – dokonano wkrótce kolejnej zmiany. Do pełnienia  zaszczytnej i zarazem niezwykle trudnej funkcji na stanowisko dyrektora naczelnego powołano – dr. med. Pawła Baranowskiego – neurochirurga, wychowanka prof. Jana Haftka. Zastępcą dyrektora jest obecnie wieloletni pracownik STOCER, ordynator oddz. VI dr Jan Dudek.

Dyrekcja podjęła szereg działań zmierzających do poprawy istniejącej wręcz kryzysowej sytuacji Centrum. Należy żywić nadzieję, że doprowadzą one do przywrócenia godziwych warunków działania tego ośrodka o wspaniałych osiągnięciach i tradycjach, którego wciąż wielkim kapitałem jest doświadczony i pełen poświęcenia w pracy dla pacjentów – zespół fachowych pracowników.

..............................................................................................................................................................

Adres Autora:

prof. dr hab. J.  Kiwerski
Stołeczne Centrum Rehabilitacji
Warszawa Konstancin
ul. Wierzejewskiego 10

Wpłynęło: 12. 02. 2007 r.
Zaakceptowano: 28. 02. 2007 r.