Subterraneoterapia, czyli oddziaływanie na organizm człowieka specyficznych bodźców działających pod powierzchnią ziemi realizowana jest obecnie w niewielu ośrodkach na świcie (np. Wieliczka – Polska, Solotwino – Ukraina, Zlote Hory – Czechy, Berchtesgaden – Niemcy i inne). W Kopalni Soli Wieliczka działa Podziemny Ośrodek Rehabilitacyjno-Leczniczy, który czerpiąc z doświadczeń i osiągnięć naukowych takich twórców tej metody, jak prof. Mieczysław Skulimowski, czy prekursor leczenia w zdrojowisku wielickim, dr Feliks Boczkowski, realizuje niecodzienny program aktywnej rehabilitacji 135 m pod ziemią w warunkach specyficznego mikroklimatu, który cechuje się wyjątkową czystością bakteriologiczną. Powietrze to nie zawiera zanieczyszczeń, w które obfituje współczesne środowisko naturalne na powierzchni ziemi. Ponadto wentylacja płuc po treningu rehabilitacyjnym w komorach podziemnych jest mniejsza, a wykorzystanie tlenu większe. Program rehabilitacyjno-leczniczy stworzony na potrzeby osób cierpiących na schorzenia dróg oddechowych, poświęcony przede wszystkim rehabilitacji pulmonologicznej, która choć niezmiernie ważna niejednokrotnie traktowana jest powierzchownie i mało skrupulatnie.

Rehabilitacja i leczenie, które odbywa się w podziemiach wielickiej kopalni, po dokładnym opracowaniu założeń merytorycznych, zostało poddane wnikliwej analizie i ocenie krajowego oraz wojewódzkich konsultantów w dziedzinie rehabilitacji medycznej, a także alergologii, otrzymując pozytywną opinię do proponowanych przez Ośrodek działań i rozwiązań.

Niecodzienność funkcjonowania Podziemnego Ośrodka Rehabilitacyjno-Leczniczego można rozpatrywać na wielu płaszczyznach. Z jednej strony jest to niecodzienność miejsca rehabilitacji pulmonologicznej, położonego 135 m pod ziemią w środku labiryntu około 300 km chodników i prawie 2050 komór wielickiej kopalni. Miejsca, które jest ponad 700-letnim pomnikiem pracy rąk ludzkich (zostało to docenione poprzez wpisanie wielickiej kopalni w 1978 roku na I światową listę dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego UNESCO). Dzięki takiemu położeniu Ośrodka możemy mówić o przenikających się tutaj wzajemnie kilku metodach leczenia balneologicznego, jakiemu poddawani są pacjenci, a więc subterraneoterapii, klimatoterapii podziemnej oraz terenoterapii podziemnej. Dodatkowo należy podkreślić, że działania Ośrodka skierowane są na prowadzenie rehabilitacji układu oddechowego poprzez naukę prawidłowego oddychania zarówno w warunkach remisji jak i zaostrzenia choroby (np. nauka oddychania w napadzie astmy oskrzelowej), ale również poprzez niwelowanie dysfunkcji układu kostno- mięśniowego szczególnie w obrębie klatki piersiowej, a wynikającego z długotrwałego upośledzenia funkcji układu oddechowego i niedostatecznej pracy mięśni oddechowych.

Pacjent w Podziemnym Ośrodku Rehabilitacyjno-Leczniczym może pracować nad poprawą funkcjonowania swojego układu oddechowego w czasie 17-dniowych turnusów odbywających się cyklicznie w ciągu roku, przebywając ponad 90 godzin pod ziemią (14 zjazdów po około 6,5 godz. dziennie) w systemie ambulatoryjnym. Dla pacjentów zamiejscowych Ośrodek oferuje zakwaterowanie i wyżywienie w wielickich hotelach. Ponadto Ośrodek traktując kompleksowo swoich pacjentów umożliwia im również skorzystanie ze specjalistycznej diagnostyki układu oddechowego (spirometria, testy alergologiczne w porozumieniu z Zakładem Alergologii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie) oraz zabiegów fizykoterapeutycznych (z zakresu laseroterapii, elektroterapii i magnetoterapii) na powierzchni w gabinetach Ośrodka.

Poza niecodziennością miejsca, gdzie prowadzona jest subterraneoterapia w Wieliczce, należy również powiedzieć o niecodzienności osób poddawanych tej metodzie leczenia. Leczenie balneologiczne, uzdrowiskowe jest jedną z nielicznych gałęzi medycyny  w Polsce, gdzie można zobaczyć jak wygląda transkulturowość opieki, czyli opieki sprawowanej przez osobę z jednej kultury nad pacjentami wywodzącymi się z innej kultury.

Problem transkulturowości opieki nad pacjentem podejmowały już od lat kraje, w których zamieszkuje wiele narodowości jak np. USA, Kanada, a w Europie np. Wielka Brytania, czy Szwecja. Model transkulturowej opieki zaczęła opracowywać w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku amerykańska pielęgniarka M.M. Leiniger, uważając człowieka za ludzką istotę kulturową, której rozpatrywanie wymaga uwzględnienia jego powiązań z kulturą i ujmowania go w sposób holistyczny.

W Polsce ten problem przez szereg lat nie był zauważony, ale obecnie ze względu na znaczny napływ emigrantów z różnych krajów stajemy przed nim wprost. Ludzie przyjeżdżają do Polski w poszukiwaniu lepszych warunków pracy i życia, ale także w celach turystycznych korzystając z różnorodnych jej form, m.in. z turystyki uzdrowiskowej. Ponieważ każde uzdrowisko jest w pewnym stopniu miejscem unikatowym na skalę ponadpaństwową, spotykamy w nich coraz częściej ludzi z całej Europy, a nawet i świata.

Tą różnorodność pacjentów obserwujemy również w Kopalni Soli Wieliczka – Podziemnym Ośrodku Rehabilitacyjno-Leczniczym, którego niecodzienność i unikatowość przyciąga ludzi z całego świata, gdzie w 2006 roku przebywało ponad 13,02% osób z poza Polski (ryc. 1).

Opieka transkulturowa sprawowana nad pacjentami z różnych zakątków świata w Podziemnym Ośrodku Rehabilitacyjno-Leczniczym odbywa się w szerokim kontekście kulturowym z uwzględnieniem aspektów historycznych, religijnych, językowych i środowiskowych danego pacjenta.

Pacjenci Podziemnego Ośrodka to zarówno dzieci (od ukończonego 3 roku życia), jak i osoby dorosłe. Do 14 roku życia dzieci zobligowane są do przebywania z opiekunem. Kolejna, zatem płaszczyzna niecodzienności i niezwykłości Ośrodka polega na przyjmowaniu na leczenie niejednokrotnie całych rodzin, ponieważ najczęściej opiekunem dziecka jest jego rodzic, bądź osoba z bliskiej rodziny (babcia, dziadek). Dodatkowo występowanie rodzinne takich schorzeń, jak np. astma oskrzelowa, zachęca całe rodziny do poddawania się leczeniu poprzez subterraneoterapię.

W 2006 roku w Podziemnym Ośrodku Rehabilitacyjno-Leczniczym 55% stanowiły osoby, które poddały się leczeniu wraz z innym członkiem rodziny (tab. 1).

Takie rodzinne przebywanie pacjenta w placówce leczniczej, w myśl transkulturowości opieki stwarza inny punkt widzenia i inne podejście personelu uwzględniające wpływ etniczności i kultury już nie tylko na jednostkę, ale na całą rodzinę. Każda przecież rodzina ma specyficzną strukturę, wypracowane metody interakcji i opieki zdrowotnej oraz mechanizmy radzenia sobie w trudnych sytuacjach uwarunkowane własnym zbiorem wartości, przekonaniami i dziedzictwem kulturowym.

Mając na uwadze te wszystkie aspekty niecodzienności, Podziemny Ośrodek Rehabilitacyjno-Leczniczy podjął starania w 2004 roku, aby wdrożyć i utrzymać w latach następnych System Zarządzania Jakością zgodnie z normą ISO 9001:2000, który cały czas jest doskonalony. System pozwa- la traktować pacjentów z jednej strony w sposób indywidualny, a z drugiej zapewnia identyfikowalność każdej usługi i świadczenia udzielanego przez wszystkich członków zespołu Ośrodka. Międzynarodowy Certyfikat Jakości ISO 9001:2000 uzyskany w zakresie leczenia schorzeń układu oddechowego i alergii u osób dorosłych i dzieci, stawia Kopalnię Soli Wieliczka – Podziemny Ośrodek Rehabilitacyjno - Leczniczy w elitarnym gronie jednostek służby zdrowia w Polsce, a ze względu na wyjątkowy charakter i miejsce prowadzonych świadczeń zdrowotnych również i w świecie.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO:

1.    Leiniger M.: (1994) Transcultural nursing concepts, theory, research and practice. (2 nd  ed). Mc Graw Hill and Greden, Columbus, OH.

2.    Leiniger M.: (1991) Culture, care, diversity and universality: a theory of nursing. National League for Nursing, New York.

3.    Janus B., Szalczyńska K.: Transkulturowy model pielęgnowania. Pielęgniarstwo 2000 nr 5/ 1997

4.    Skulimowski M.: (1965) Studia i materiały do dziejów żup solnych w Polsce t. I. Muzeum Żup Krakowskich, Wieliczka, s 275-277.

..............................................................................................................................................................

Adres Autorki:

Maria Kmiecik
Kopalnia Soli Wieliczka
– Podziemny Ośrodek Rehabilitacyjno-Leczniczy
Tel. 012 2787368

Wpłynęło: 28. 01. 2007 r.
Zaakceptowano: 28. 02. 2007 r.