WSTĘP

Udowodniono, że u chorych leczonych metodą Ilizarowa istnieje stały, wysoki poziom bólu, który wpływa negatywnie na psychikę. Z tego powodu leczenie na każdym etapie powinno być możliwie bezbolesne. Począwszy od właściwej premedykacji, po właściwą technikę operacji, która umożliwi szybką i możliwie bezbolesną rehabilitację (1). U chorych tych bezpośrednio po operacji obserwuje się niewspółmierny strach przed bólem i obawą przed używaniem kończyny operowanej. Pokonanie tego bólu warunkuje powodzenie rehabilitacji (1). Czynnik bólowy stanowi poważną przeszkodę utrudniającą przeprowadzanie zabiegów kinezyterapeutycznych, dlatego też współczesna fizjoterapia poszukuje nowych metod oddziaływujących przeciwbólowo oraz wpływających na podnoszenie progu bólowego (2). Leczenie metodą Ilizarowa jest rozciągnięte w czasie, dlatego chorych charakteryzuje odmienny zespół doznań i zachowań w odpowiedzi na ból, który zawsze towarzyszy procesowi leczenia (1).

Leczenie metodą Ilizarowa przebiega w 5 etapach:

1. Okres przedoperacyjny,

2. Okres pooperacyjny,

3. Okres wydłużania i/lub korekcji deformacji kończyny,

4. Okres stabilizacji,

5. Okres po zdjęciu aparatu (3).

W okresie wydłużania kończyny ból związany z rozciąganiem tkanek miękkich jest największą przeszkodą do wykonywania programu usprawniania. Prawidłowo założony w trakcie zabiegu stabilizator i stworzenie systemu „aparat-kość” zabezpiecza regulację statyczno-dynamiczną funkcjonowania kończyny, zachowując przy tym konieczną sztywność unieruchomienia. Pozwala to na wczesne rozpoczęcie ćwiczeń operowanej kończyny.Tempo destrakcji (średni 1mm na dobę) wynikające głównie z reakcji tkanek miękkich na proces rozciągania wywołuje szereg zmian w tkankach miękkich. Zwiększeniu ulega tonus mięśniowy, a zmniejsza się siła mięśni (2). Wszystkim zmianom w tkankach miękkich towarzyszy ból (1, 2, 3). 

Po zakończeniu okresu rozciągania następuje okres stabilizacji. Efektem tego okresu powinno być zwiększenie zakresu ruchomości w stawach, zwiększenie siły mięśniowej, ustępowanie bólu. Następnym etapem jest demontaż pierścieni stabilizujących. W tym okresie zmniejsza się intensywność ćwiczeń uwarunkowana stanem regeneratu. Stopniowy wzrost obciążania kończyny odbywa się pod kontrolą kliniczno-radiologiczną.

Wszystkim etapom leczenia towarzyszy intensywny ból i często zły stan psychiczny pacjenta (1, 4, 5). 

CEL PRACY

Celem podjętych badań była próba oceny działania przeciwbólowego laseroterapii wysokoenergetycznej HILT w grupie chorych leczonych metodą Ilizarowa.

MATERIAŁ I METODY

Badania przeprowadzono na grupie 15 chorych leczonych metodą Ilizarowa z jednoczesnym programem kinezyterapeutycznym i laseroterapią wysokoenergetyczną HILT.Grupę kontrolną stanowiło 14 pacjentów leczonych tą samą metodą operacyjną i programem kinezyterapeutycznym. W grupie kontrolnej nie stosowano opisanej terapii leserem. Skuteczność przeciwbólową stosowanej laseroterapii wysokoenergetycznej mierzono przy zastosowaniu Kwestionariusza Laitinena.

Laser wysokoenergetyczny HILT jest laserem gazowym Nd:YAG. Moc lasera wynosi 1-3 kW, czas trwania impulsu = 150 µs, częstotliwość 10-30 Hz, średnica wiązki wynosiła zawsze 5 mm. Chorych naświetlano w trzech fazach zabiegowych.

Gęstość energii na powierzchni skóry w poszczególnych fazach wynosiła:

I . 510mJ/cm2  wartość energii =10,00 J.

II. 610mJ/cm2  wartość energii =14,40 J.

III. 710mJ/cm2 wartość energii =15,26 J.

Łączna ilość energii dla pacjenta w czasie zabiegu wynosiła 1500 J (6). 

Laseroterapię wykonywano na okolicę kolana przyśrodkowo lub pod rzepką w zależności, gdzie pojawił się intensywny ból.

WYNIKI

W wyniku przeprowadzonej analizy statystycznej badań początkowych i końcowych w pakiecie Statistica 7.1 uzyskano następujące wyniki Kwestionariusza Laitinena:

• Natężenie bólu 3.92 vs 1.35 punktów,

• Częstotliwość bólu 3.79 vs 0.96 punktów (tab. 1i 2).

DYSKUSJA

W badanej grupie chorych największym problemem był ból, który jest nieodłącznym czynnikiem leczenia metodą Ilizarowa. Chorzy nie są w stanie czynnie uczestniczyć w programie fizjoterapeutycznym, ponieważ zmiany w psychice spowodowane bólem wywołują reakcje obronne ze strony narządu ruchu. W całej terapii najważniejsze jest skuteczne podniesienie progu odczuwania bólu na taki poziom, który umożliwi dostosowanie programu kinezyterapeutycznego do potrzeb pacjenta.

Za najtrudniejszy z etapów w okresie pooperacyjnym u chorych ze stabilizatorem Ilizarowa uznaje się drugi i trzeci okres leczenia. Jeśli w drugim okresie terapii – dystrakcji, udało się poprzez laseroterapię wysokoenergetyczną HILT uzyskać zadowalające wyniki w podwyższaniu progu bólowego u chorych, to można przypuszczać, że w trzecim okresie – stabilizacji – wykorzystanie laseroterapii wysokoenergetycznej HILT przyniesie dobre wyniki (6, 7).

Zastosowana metoda HILT mogłaby być wykorzystywana w leczeniu, ponieważ już po pierwszym zabiegu ból u chorych się zmniejsza. Brakuje opublikowanych wyników badań naukowych w literaturze krajowej i światowej, które można by porównać z otrzymanymi wynikami badań. Terapia HILT mogłaby umożliwić pacjentom leczonym metodą Ilizarowa korzystającym z leczenia uzdrowiskowego z szerszej oferty zabiegowej w tych placówkach.

WNIOSKI

1. Zastosowana metoda przeciwbólowej terapii laserem wysokoenergetycznym pozwoliła w badanej grupie na istotne zmniejszenie intensywności i częstotliwości bólu.

2. Podwyższenie progu bólowego dało możliwość pełnego wykonywania programu kinezyterapeutycznego w grupie badanych pacjentów leczonych metodą Ilizarowa.

3. Zastosowana metoda laseroterapii wysokoenergetycznej może pozwalać na lepsze wykorzystywanie uzdrowiskowej bazy zabiegowej u pacjentów, którzy z uwagi na silne zespoły bólowe i niepełnosprawność nie mogą w pełni korzystać z możliwej do zastosowania u nich rehabilitacji.

4. Uzyskane wyniki wymagają potwierdzenia w dalszych badaniach na liczniejszej grupie pacjentów.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    Trzęsiorowski M., Zarzycka M.: Podstawowe zasady wydłużania kończyn: Wyd. Firma Handlowo-Usługowa „Kasper” sc., Kraków 1998.

2.    Napiontek M., Koczewski P., Shadi M.: Psychologiczne aspekty leczenia metodą Ilizarowa. Ortopedia Traumatologia Rehabilitacja Vol. 4, Nr 4: 473-476.

3.    Wrzosek W.: Problemy rehabilitacji chorych leczonych metodą Ilizarowa. Ortopedia Traumatologia Rehabilitacja Vol. 4, Nr 4, 469-472.

4.    Lisiński P., Stryła W.: Zasady usprawniania leczniczego w przypadkach wydłużania kończyn dolnych. Ortopedia Traumatologia Rehabilitacja Vol. 4, Nr 4: 503-506.

5    Krzemiński M., i wsp.: Problemy usprawniania chorych w przebiegu egalizacji kończyn dolnych metodą Ilizarowa. Chirurgia Narządu Ruchu i Ortopedia Polska 1994,59 supl. 1: 347-350.

6.    Bodini G., Croce A.M.: Carpal tunnel syndrome: HILT Therapy Treatment Specialistic Rehabilitation Hospital Unity – “San Camillo” Care Facility – Brescia (Italy) 1997.

7.    Sieroń A., Cieślar G., Adamek: Magnetoterapia i Laseroterapia, Śląska Akademia Medyczna, Kraków 1994: 202-216.

..............................................................................................................................................................

Adres do korespondencji:

*Mgr Magdalena Czajkowska
Zakład Rehabilitacji Oddziału Fizjoterapii
II WL Akademii Medycznej w Warszawie
ul. Solec 57; 00-424 Warszawa
tel.: 022/622-80-05 lub 022/627-46-65
e-mail: zakladrehabilitacji@op.pl

Artykuł nadesłano: 25.10.2007
Zaakceptowano do druku: 29.11.2007