Propozycje zmian nazewnictwa i definiowania najważniejszych terminów używanych w balneologii i medycynie fizykalnej
Prof. dr hab. med. Irena Ponikowska
Krajowy Konsultant w dziedzinie balneologii i medycyny fizykalnej
Balneologia i medycyna fizykalna, podobnie jak i inne dziedziny medycyny, posiada własną terminologię, własny język. Terminy i definicje zawarte w dawnych podręcznikach balneologicznych uległy zmianom, czasem znaczą obecnie zupełnie co innego niż dawniej. Jest to wyraz postępu wiedzy oraz kierunku rozwoju. Od około 10 lat w Polsce, podobnie jak i w innych krajach, rozwija się nowy nurt usług uzdrowiskowych tj. działalność typu SPA i Welness. Aktualnie mamy dwa kierunki działalności rozwijające się w miejscowościach uzdrowiskowych. Z jednej strony medycyna uzdrowiskowa realizowana w zakładach opieki zdrowotnej finansowana głównie przez NFZ. Te świadczenia mają charakter typowo medyczny, przeznaczone są do leczenia chorych w różnym okresie rozwoju choroby, czasami w bardzo zaawansowanym. Wśród tych chorych największą grupę stanowią osoby w wieku podeszłym z licznymi chorobami przewlekłymi. W zakładach lecznictwa uzdrowiskowego leczą się też chorzy niesprawni, po zabiegach operacyjnych lub z chorobami przewlekłymi w okresie zaostrzenia. Chorzy ci leczeni są stacjonarnie w szpitalach uzdrowiskowych, gdy przebieg choroby jest cięższy i opieka medyczna powinna być intensywna lub w sanatorium uzdrowiskowym gdy choroby nie są tak zaawansowane.
Z drugiej strony rozwija się w uzdrowiskach działalność rekreacyjno-wypoczynkowa, czasami również o charakterze profilaktycznym, głównie dla osób młodych i w średnim wieku, realizowana w hotelach często luksusowo wyposażonych. Usługi te są opłacane przez samych pacjentów, pobyty są zwykle krótkie. Stosowane w hotelach zabiegi mają charakter relaksujący, profilaktyczny lub upiększający.
Obie te działalności są potrzebne dla rozwoju miejscowości uzdrowiskowej i wzajemnie się nie wykluczają gdyż służą innym grupom osób mających różne cele.
Problem jest w tym, że wielu lekarzy czy decydentów medycznych utożsamia obie te działalności uzdrowiskowe i stąd rodzą się często pomysły na zaprzestanie finansowania lecznictwa uzdrowiskowego. Motywacją tych działań są skąpe pieniądze przeznaczone na ochronę zdrowia, które powinny być wykorzystywane tylko na świadczenia lecznicze. To jest prawda i tak w rzeczywistości się dzieje w lecznictwie uzdrowiskowym. Wiele nieporozumień wynika z niezrozumienia istoty leczenia uzdrowiskowego przez dziennikarzy popularnych czasopism szukających sensacji.
W swych artykułach opisują usługi stosowane w hotelach SPA jako uzdrowiskowe za które rzekomo musi płacić podatnik. Co jest oczywistą nieprawdą. Znamy wiele takich sensacyjnych artykułów, wielce krzywdzących dla lecznictwa uzdrowiskowego.
Nikt z branży uzdrowiskowej nie zwalcza hoteli SPA w uzdrowiskach. Przeciwnie, uważamy że są one potrzebne i spełniają swoje określone role.
Jednak obie te działalności powinny być dokładnie zdefiniowane, tak aby nie wprowadzały w błąd i nie powodowały nieporozumień i rozczarowań dla osób korzystających z usług uzdrowiskowych i stawały się pretekstem do destrukcyjnej krytyki lecznictwa uzdrowiskowego przez osoby nie znające istoty i roli jaką spełnia lecznictwo uzdrowiskowe .
Stąd pozwalam sobie podać kilka najważniejszych definicji w zakresie balneologii i medycyny fizykalnej. Poza tym należy dogłębnie przeanalizować używaną terminologię, którą należy zmienić dopasowując do aktualnego nurtu rozwoju uzdrowisk. Dotyczy to terminów polskich i angielskich. Posługiwanie się właściwymi terminami jest bardzo ważne i konieczne, zwłaszcza gdy dotyczy badań naukowych, czy korzystania z obcego piśmiennictwa. Niestety, również w języku angielskim często te dwa pojęcia dotyczące medycyny uzdrowiskowej i SPA są stosowane zamiennie. Co w oczywisty sposób wprowadza w błąd. Uważam, że termin leczenie uzdrowiskowe i usługi SPA-Welness powinny być jednoznacznie określone. Stąd prawidłowe posługiwanie się terminologią w języku angielskim jest bardzo ważn.
W wielu krajach Europy lecznictwo uzdrowiskowe określane jest terminem Thermalism, w innych dla określenia lecznictwa uzdrowiskowego podaje się termin spa treatment. Thermalism wydaje się znacznie lepszy, gdyż sięga do korzeni słowotwórstwa. Therma oznacza źródło i pochodzi z języka greckiego, i stąd wywodzą się słowa pochodne, używane zresztą w wielu krajach Europy. Natomiast SPA kojarzy się jednoznacznie z wypoczynkiem, rekreacją w hotelu w którym oferowane są niektóre zabiegi wodne, czy balneologiczne obok zabiegów relaksacyjnych i upiększających.
Wydaje się, że może być interesujące dla czytelników jakich terminów w zakresie medycyny uzdrowiskowej używa się w innych krajach.
We Francji stosuje się dla lecznictwa uzdrowiskowego termin Medicine Thermale, we Włoszech Thermalism, w Niemczech Kurbehandlung, w Rosji Kurortologia.
W języku angielskim najczęściej spotyka się termin spa treatment, który nie wyjaśnia czy chodzi o leczenie uzdrowiskowe czy też zabiegi stosowane w hotelach SPA.
Pozwolę sobie przedstawić propozycje słowniczka polsko-angielskiego najczęściej używanych terminów w medycynie uzdrowiskowej oraz definicje podstawowych kierunków w lecznictwie uzdrowiskowym.
BALNEOLOGICZNY SŁOWNICZEK POLSKO-ANGIELSKI
1. Balneologia i medycyna fizykalna- Balneology and physical medicine
2. Balneoterapia – Balneotherapy
3. Medycyna uzdrowiskowa – Thermal medicine
4. Lecznictwo uzdrowiskowe – Thermal treatment
5. Zabiegi uzdrowiskowe – Thermal procedures
6. Usługi uzdrowiskowe – Thermal service
7. Zródło wody mineranej – Therma
8. Zdrojownictwo – Thermalism
9. Miejscowaości uzdrowiskowe – Thermal stationes
10. Bioklimatologia – Bioclimatology
11. Balneochemia – Balneochemistry
12. Szpital uzdrowiskowy – Thermal hospital (balneohospital)
13. Sanatorium uzdrowiskowe – Thermal sanatorium
14. Zakład przyrodoleczniczy – Physiotherapeutic Plant
15. Hydroterapia – Hydrotherapy
16. Peloidoterapia – Peloidotherapy
17. Krioterapia – Cryotherapy
18. Ciepłolecznictwo – Warmtherapy
19. Fizykoterapia – Physicotherapy
20. Kinezyterapia - Kinezytherapy
21. Kuracja pitna(krenoterapia) – Crenotherapy
22. Woda mineralna – Mineral water
23. Borowina – Peat (mud), pasta borowinowa- peat paste
24. Pijalnia wód mineralnych – Mineral water pump-room( thermal pump-room)
25. Tężnie – Salt graduation towers
26. Rehabilitacja uzdrowiskowa – Balneorehabilitation
27. Ośrodek uzdrowiskowy – Thermal Center
DEFINICJE
- Balneologia i medycyna fizykalna
Jest to dziedzina wiedzy medycznej i specjalność lekarska zajmująca się badaniem i zastosowaniem do praktyki naturalnych surowców leczniczych, czynników fizykalnych i klimatycznych, które służą do leczenia, prewencji i rehabilitacji w chorobach przewlekłych.
- Lecznictwo uzdrowiskowe
Jest to zorganizowana forma udzielania świadczeń zdrowotnych w ramach systemu ochrony zdrowia, wykorzystująca swoiste naturalne metody lecznicze do leczenia chorób przewlekłych w uzdrowiskach.
- Fizykoterapia
Nauka o energiach naturalnych i sztucznych mających zastosowanie w lecznictwie.

