Praca została zrealizowana w ramach badań statutowych AGH nr 11.11.140.890

PRZYCZYNY I LECZENIE REFLUKSU ŻOŁĄDKOWO-PRZEŁYKOWEGO I JEGO NASTĘPSTW

Okres ciąży, to wyjątkowy czas w życiu kobiety. Specyficzne zmiany jakim w trakcie trwania i rozwoju ciąży ulega jej organizm, sprawiają że nie bez przyczyny stan ów nazywany jest „stanem odmiennym”. Niezwykle ścisły związek pomiędzy kobietą ciężarną, a jej rozwijającym się dzieckiem jest przyczyną, że w chwili obecnej coraz częściej używa się określenia „jednostka matczyno-płodowa”, aby podkreślić głębokość tego połączenia anatomicznego i fizjologicznego. Ze względu na naturę tego połączenia, jest to też jedyny w zasadzie przypadek, gdy lekarz leczy (o ile pojawi się taka potrzeba) tym samym lekiem jednocześnie dwie osoby.

Dlatego planując jakąkolwiek terapię u kobiety ciężarnej, zawsze musimy brać pod uwagę potencjalnie niekorzystny wpływ podawanych leków na rozwijające się w jej łonie dziecko. Rozwijający się organizm płodu jest wielokrotnie bardziej wrażliwy na objawy uboczne leku, w stosunku do organizmu osoby dorosłej. Z tego też właśnie powodu, w ulotkach znakomitej większości preparatów leczniczych znajduje się informacja „nie należy stosować leku w okresie ciąży”.

Według klasyfikacji Food and Drug Administration (FDA) (1), która obowiązuje na całym świecie, produkty lecznicze dzielimy na pięć kategorii w zależności od bezpieczeństwa ich stosowania w ciąży.

Grupa A - Badania z grupą kontrolną nie wskazują na zagrożenie.

Oznacza to, że odpowiednio wykonane i sprawdzone w grupie kontrolnej badania przeprowadzone u ciężarnych kobiet nie ujawniły zagrożenia dla płodu.

Grupa B - Brak dowodów, by lek stanowił zagrożenie dla płodu ludzkiego.

Oznacza to, że w badaniach na zwierzętach stwierdzono zagrożenie, lecz nie znalazło to potwierdzenia u ludzi, albo (jeśli nie przeprowadzono odpowiednich badań wśród ludzi) wyniki badań doświadczalnych na zwierzętach są negatywne.

Grupa C - Nie można wykluczyć ryzyka.

Nie wykonano badań u ludzi, a badania eksperymentalne wykazały zagrożenie dla płodu, albo również nie zostały przeprowadzone. Potencjalne korzyści zastosowania danego leku mogą jednak usprawiedliwiać podjęcie takiego ryzyka.

Grupa D - Dowody istnienia zagrożenia.

Dane uzyskane w trakcie badań nad lekiem dowodzą zagrożenia dla płodu, jednak potencjalne korzyści ze stosowania mogą przeważać nad ryzykiem.

Grupa X - Istnieją dowody na niekorzystne działanie leku na płód ludzki i ryzyko zdecydowanie przewyższa potencjalne korzyści z jego zastosowania.

Jak widać, w zasadzie jedynie preparaty z grup A i B mogą być stosowane bezpiecznie u kobiet ciężarnych, jednak lista leków należących do tych dwóch kategorii jest niezwykle krótka. A ciąża ma swoją specyfikę i pewne dolegliwości (nawet niekoniecznie groźne – tym niemniej bardzo uciążliwe) pojawiają się powszechnie.

Jednym z takich szczególnie nieprzyjemnych objawów jest (najczęściej w trzecim trymestrze), palące uczucie w przełyku, popularnie nazywane zgagą.

Zgaga (łac. pyrosis) jest definiowana jako pieczenie lub ból w klatce piersiowej i jest następstwem zarzucania kwaśnej treści z żołądka (refluksu) do dolnej części przełyku (2).

Przyczyny powszechnego występowania tej dolegliwości u ciężarnych są trojakie:

• powiększająca się macica zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej i zmniejsza dostępną przestrzeń dla żołądka, co powoduje łatwiejsze „wypychanie” treści z żołądka do przełyku;

• podwyższony we krwi ciężarnej poziom progesteronu (hormonu „podtrzymującego ciążę”) powoduje mniejsze napięcie zwieracza wpustu, a co za tym idzie mniejszą jego szczelność;

• niesymetryczność narządów wewnętrznych u człowieka sprawia, że ciężarne chętniej przyjmują pozycję leżącą na lewym boku (instynktownie unikając w ten sposób zespołu żyły próżnej dolnej), a to skutkuje łatwiejszym spływaniem kwaśnej treści w okolicę wpustu (3).

Dolegliwość ta dotyka zazwyczaj ciężarne w II i III trymestrze ciąży i pojawia się najczęściej w godzinach nocnych, około 2-3 godziny po ostatnim posiłku.

U osób niebędących w ciąży, leczenie zgagi może polegać na:

• podawaniu leków hamujących pompę protonową lub hamujących receptory H2, co zmniejsza wydzielanie kwasu solnego w żołądku;

• podawaniu środków zwiększających napięcie zwieracza wpustu;

• podawaniu środków zobojętniających kwaśną treść żołądkową (4).

Preparaty lecznicze działające w pierwszym i drugim mechanizmie, należą do grup C i D wg klasyfikacji FDA, co oznacza, że dla kobiet ciężarnych są niewskazane. Leczeniem z wyboru pozostaje więc podawanie środków działających w mechanizmie trzecim, czyli środków zobojętniających.

Ilość takich środków jest dość duża i są to zazwyczaj preparaty dostępne w aptece bez recepty, które zawierają przykładowo w swoim składzie:

• węglan wapnia i węglan magnezu (np. Rennie);

• wodorotlenek glinu i wodorotlenek magnezu (np. Maalox, Manti, Alumag);

• węglan dihydroksyglinowo-sodowy (np. Alugastrin) (5).

Nie podważając bynajmniej skuteczności leczenia preparatami dopuszczonymi do obrotu jako leki, chcemy zwrócić uwagę, że „Matka Natura” dała nam środek o co najmniej równie wysokiej skuteczności w działaniu, a do tego całkowicie naturalny i w pełni bezpieczny. Tym środkiem jest mineralna woda lecznicza Zuber (6).

Warto tutaj zwrócić uwagę, że choć smak i zapach wody Zuber może w pierwszej chwili działać odstręczająco, jednak jej rewelacyjna skuteczność oraz łatwość i absolutne bezpieczeństwo stosowania sprawiają, że wszystkie pacjentki, którym ją zalecono, przekonały się do niej po bardzo krótkim czasie i były bardzo zadowolone z efektów stosowania.

Stosowanie wody Zuber w celu usunięcia zgagi musi odbywać się z zachowaniem odpowiednich zaleceń:

• należy wypić małą ilość (zazwyczaj wystarczą dwa, trzy nieduże łyki) jedynie w sytuacji, gdy pojawi się zgaga. Nie ma sensu i potrzeby stosowania tej wody profilaktycznie;

• po wypiciu trzech łyków, nie można się od razu położyć (co jest istotnym zaleceniem, biorąc pod uwagę to, iż jak wyżej wspomniano, dolegliwości pojawiają się najczęściej w nocy, 2-3 godziny po ostatnim posiłku);

• intensywny proces zobojętniania kwaśnej treści powoduje powstawanie znacznych ilości dwutlenku węgla, który jeżeli nie zostanie wydalony w mechanizmie najlepiej 3-krotnego „odbicia”, to po krótkim czasie spowoduje nawrót dolegliwości (zwiększone ciśnienie w żołądku powtórnie wepchnie kwaśną treść do przełyku);

• tylko przy zachowaniu powyższych zaleceń, skuteczność wody Zuber będzie pełna, a pacjentka usatysfakcjonowana z terapii.

Należy żałować, że wśród polskich lekarzy, a w szczególności położników, tak mało rozpowszechniona jest wiedza o tym, jak wspaniały i w pełni naturalny środek mamy do dyspozycji w walce z tą częstą i bardzo uciążliwą dolegliwością występującą u kobiet ciężarnych. Chociaż zgaga bezpośrednio nie stwarza zagrożenia dla życia ciężarnej ani jej dziecka, to jednak warto wykorzystać wszystkie możliwe sposoby, a w szczególności te naturalne, aby poprawić komfort życia przyszłej mamy.

UNIKATOWE KRYNICKIE ZUBERY

Wody mineralne, którymi szczyci się perła uzdrowisk polskich – Krynica Zdrój, to szczawy (wody zawierające od 1g/dm3 wolnego CO2) znane i wykorzystywane w balneoterapii od XV wieku (7).

Z inicjatywy profesora Uniwersytetu Lwowskiego, Rudolfa Zubera, w roku 1912 -1914 odwiercono w Krynicy pierwszy głęboki odwiert (810 m) za wodami mineralnymi – nazwany później Zuber I; w roku 1929-1933 według projektu prof. Jana Nowaka odwiert Zuber II o głębokości 948 m, w latach 1949-1951 według projektu prof. H. Świdzińskiego wykonano systemem udarowym odwiert Zuber III o głębokości 935,7 m, a w latach 1962-1964 według założeń geologicznych odwiert Zuber IV o głębokości 803,2 m. Wszystkie odwierty udostępniły unikatowe w skali światowej wody, występujące w Polsce tylko i wyłącznie w Krynicy Zdroju w Karpatach polskich w Beskidzie Sądeckim, nazwane od ich odkrywcy - zuberami. Odwierty ujmują wodę i gaz ze spękanych gruboławicowych piaskowców, tzw. piaskowców zuberowskich (8) pokrytych od góry serią łupków ilasto-marglistych.

Zubery to wody mineralne lecznicze, unikatowe w skali światowej ze względu na skład chemiczny i proporcje poszczególnych jonów (tab. 1). Są to szczawy o mineralizacji od 21 do 28 g/dm3 a ich typ hydrochemiczny jest HCO3-Na+CO2+I, HCO3-Na-Mg+CO2+Fe+I. Składnikami swoistymi są: CO2, I­ i Fe2+. Zubery to szczawy hiperosmotyczne wykorzystywane w krenoterapii do leczenia nadkwasoty, choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, leczenia wątroby i dróg żółciowych, jak również stosowane w leczeniu cukrzycy i miażdżycy (obniżają poziom cukru i cholesterolu we krwi) (9).

Wraz z wodą uzyskuje się wypływ znacznych ilości wolnego CO2, którego energię wykorzystuje się do samoczynnej eksploatacji wody z wszystkich ujęć zuberów. Wykładnik gazowy wynosi od 320 (odwiert. Zuber IV) do 580 (odwiert Zuber II) m3 CO2/m3 wody. Wydajność średnia wody wynosi 0,816 (odwiert Zuber IV) do 3,6 (odwiert Zuber I) m3/d.

Woda z odwiertu Zuber I rozlewana jest głównie do 5-litrowych kartonów bag in box i do butelek szklanych 0,33 l. Woda z odwiertu Zuber II wykorzystywana jest do krenoterapii tylko w Pijalni Głównej, natomiast z odwiertu Zuber III i Zuber IV rozlewana jest do butelek pet 0,5 i 1,5 litra, oraz szkła 0,33 l. Wody lecznicze Zuber dostępne są w sprzedaży na obszarze całej Polski.

Dwutlenek węgla, jako kopalina towarzysząca eksploatacji (10) wód mineralnych z wszystkich ujęć Zuber, odprowadzany jest do jednego zbiornika magazynowego, przy ujęciu Zuber II. Dwutlenek węgla wykorzystywany jest do saturacji naturalnej wody mineralnej Kryniczanka, do suchych kąpieli gazowych w uzdrowisku, do poduszek gazowych w zbiornikach magazynujących wody mineralne (jako zabezpieczenie przed demineralizacją wody), oraz jest gromadzony w butlach i przeznaczony do sprzedaży (wykorzystywany w medycynie i przemyśle spożywczym).

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    U.S. Food and Drug Administration. FDA Consumer magazine May-June 2001. Table of Contents.

2.    Tarnowski W., Bielecki K. Refluks żołądkowo-przełykowy. Gastroesophageal reflux disease – GERD. Postępy Nauk Medycznych, 2001, 2.

3.    Traczyk W., Trzebski A. (red.) Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej. PZWL, 2004, Warszawa.

4.    Orzechowska-Juzwenko K. (red) Farmakologia Kliniczna. Znaczenie w praktyce medycznej. 2006, Wrocław.

5.    Ślugaj I. (red. nacz.) Pharmindex Apteka, 2002.

6.    Waltoś J., Rajchel L. Zastosowanie wody leczniczej Zuber w leczeniu następstw refleksu żołądkowo-przełykowego u kobiet ciężarnych. Journal of Elementology, 2010, 15, 3, 90-91.

7.    Rajchel L., Rajchel J.: Krynica Zdrój – historia uzdrowiska. Balneologia Polska, 2005, XLVII, 1-2, Wyd. Medyczne Borgis; 56-59.

8.    Świdziński H.: Geologia i wody mineralne Krynicy. Prace Geologiczne, 1972, 70, Wyd. Geol., Warszawa; 1-94.

9.    Kochański J. W.: Kuracja pitna mineralnymi wodami wodorowęglanowymi (szczawy i wody kwasowęglowe). Balneologia Polska, 2000, XLII, 1-2; 74-85.

10.    Ciężkowski W.: Występowanie, dokumentowanie i eksploatacja endogenicznego dwutlenku węgla w Polsce. Poradnik metodyczny, 2002, Wyd. WTN, Wrocław; 1-221.

..............................................................................................................................................................

Adres do korespondencji:

Lucyna Rajchel
Akademia Górniczo-Hutnicza
Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska
Katedra Geologii Złóżowej I Górniczej
30 - 059 Kraków
al. Mickiewicza 30
email: rajchel@geolog.geol.agh.edu.pl
tel. 12 617 23 67

Artykuł nadesłano: 20.04.2010
Zaakceptowano do druku: 05.06.2010