Wprowadzenie. Bóle kręgosłupa stanowią ostatnio najczęstszą przyczynę zgłaszania się chorych do lekarzy specjalistów (60-80% osób pracujących). Są powodem 20% absencji chorobowych.  Bóle odcinka szyjnego kręgosłupa powodowane są często przez przewlekłe zmiany przeciążeniowe lub nagły uraz typu whiplash. Ze względu na różnorodność objawów klinicznych leczenie zespołów bólowych kręgosłupa szyjnego uważane jest za trudne i wymaga współpracy wielu specjalistów. Nowoczesna terapia fizykalna dysponuje wieloma metodami o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym, rozluźniającym napięcie mięśniowe i przyspieszającym regenerację tkanek.

Cel pracy. Celem pracy jest ocena skuteczności kompleksowego postępowania fizjoterapeutycznego chorych z dolegliwościami bólowymi kręgosłupa szyjnego.

Materiał i metoda. Ocenie poddano 38 osób z bólami kręgosłupa szyjnego leczonych kompleksową fizjoterapią obejmującą w grupie 1 (śr. wieku 49±15) laser biostymulacyjny i galwanizację, w grupie 2 (śr. wieku 46±12) ultradźwięki i prąd TENS, w grupie 3 (śr. wieku 41±12), zabiegi z gr.1 lub 2 oraz kinezyterapię. U wszystkich osób ponadto zastosowano 10 masaży leczniczych i 3 zabiegi terapii manualnej – przed, po 5 i 10 zabiegach fizykalnych. Oceny bólu dokonano za pomocą skali VAS, skali wskaźników bólu  Laitinena. Poziom bólu mięśniowego zbadano liczbą bolesnych punktów mięśnia czworobocznego wg E. Wilsona. Oceniono tkliwość wyrostka kolczystego kręgu C2 i potylicy oraz zakres ruchu kręgosłupa. Badanie wykonano dwukrotnie – przed rozpoczęciem terapii i po jej zakończeniu. Wyniki poddano analizie statystycznej.

Wyniki. We wszystkich badanych grupach stwierdzono statystycznie istotne zmniejszenie  wartości średnich (punktowych) natężenia bólu w skali VAS. Nie było istotnych różnic pomiędzy grupami. Podobnie u wszystkich badanych zaobserwowano istotne statystycznie obniżenie się stopnia napięcia mięśni karku, zmniejszenie się liczby bolesnych palpacyjnie punktów mięśnia czworobocznego, wyrostka kolczystego C2 i potylicy. Po leczeniu fizjoterapeutycznym nastąpiło statystycznie istotne zmniejszenie wszystkich wskaźników bólu ocenianych wg skali Laitinena: wartości średnich intensywności odczuwania bólu, częstotliwości pojawiania się bólu, zmniejszenia liczby przyjmowanych leków oraz ograniczenia aktywności ruchowej. Nie stwierdzono istotnych statystyczne różnic pomiędzy grupami.

Wnioski. Kompleksowe postępowanie fizjoterapeutyczne przyczynia się do zmniejszenia natężenia bólu, bolesności uciskowej mięśni oraz poprawy ruchomości kręgosłupa szyjnego. Metody fizjoterapeutyczne powinny stanowić stały element terapii chorych z zespołami bólowymi kręgosłupa szyjnego.